زبانشناسی
جایگاه پسافعلی عناصر غیراصلی بند در زبان فارسی

سید حسین پیری؛ محمد دبیرمقدم؛ ویدا شقاقی؛ مجتبی منشی زاده

دوره 12، شماره 22 ، مهر 1404، صفحه 9-38

https://doi.org/10.22054/ls.2020.49224.1301

چکیده
  زبان فارسی جزو زبان­های فعل‌پایانی است. بند در فارسی، مانند زبان­های دیگر، علاوه‌بر عناصر اصلی، عناصر غیراصلی نیز دارد که نبود آنها بند را غیردستوری نمی­کند. در پژوهش حاضر، سعی شده ­است تا وضعیت جایگاه پسافعلی عناصر غیراصلی بند در سیاق محاوره­ای در پیکرة منتخب شامل رمان­های «مربای شیرین»، «دا»، «چراغ­ها ...  بیشتر

زبانشناسی
کاربرد زبان علم در پژوهش‌های ادبی فارسی (آثار برگزیده از کتاب سال در سال‌های ۱۳۶۰ تا ۱۳۷۰)

محمدمهدی زمانی؛ سمیه آقابابایی؛ نعمت الله ایران زاده

دوره 12، شماره 22 ، مهر 1404، صفحه 39-80

https://doi.org/10.22054/ls.2022.58014.1423

چکیده
  با توجه به اهمیت آثار ادبی فارسی در مطالعات زبان­شناختی، مطالعۀ آثار علمی­ای که برای معرفی یا نقد آثار ادبی فارسی برجسته تألیف شده­اند، قابل‌توجه است. البته، این آثار علمی در موارد بسیاری به­سبب اشکال در کاربرد گونۀ علمی زبان فارسی از هدف خود، یعنی شناساندن آثار ادبی مهم، دور شده­اند. پژوهش حاضر به مطالعۀ کاربرد زبان علم ...  بیشتر

زبانشناسی
ساخت موضوعی افعال ملکی در آینة نظام حالت‌‏نمایی و مطابقة فارسی

فاطمه بهرامی

دوره 12، شماره 22 ، مهر 1404، صفحه 81-120

https://doi.org/10.22054/ls.2024.79135.1643

چکیده
  افعال ملکی به‌‏رغم دوظرفیتی بودن، در مراتب بالای گذرایی نیستند؛ زیرا غیرکنشی بودن فعل و به تبعِ آن، نقش معنایی موضوع‏ها که نه بر کنشگر و کنش‏پذیر، که بر مالک و مملوک دلالت دارند، از میزان گذرایی چنین افعالی به‏شدت می‏کاهد. بازتاب این وضعیت در رمزگذاری روابط دستوری مشهود است؛ جستار حاضر نشان می‏دهد که در فارسی دو فعل ملکی ...  بیشتر

زبانشناسی
افعال مرکب انضمامی در بلوچی ساحلی چابهار

عبدالخلیل تباسیده؛ ناهید یاراحمدزهی؛ مهدی صفایی قلاتی

دوره 12، شماره 22 ، مهر 1404، صفحه 121-152

https://doi.org/10.22054/ls.2025.81496.1674

چکیده
  مسئلة پژوهش حاضر بررسی و توصیف انواع فعل مرکب انضمامی در بلوچی ساحلی رایج در جنوب بلوچستان ایران، بر اساس اجزای ساختاری و شیوة تشکیل آنهاست. به‌این‌منظور، ابتدا افعال مرکب بلوچی ساحلی از جلد اول فرهنگ لغت بلوچی ـ فارسی جهاندیده گردآوری شده و سپس، با استفاده از مصاحبه‌های نیمه­ساختار­یافته، با کمک مشارکانی از این گونۀ زبانی ...  بیشتر

زبانشناسی
دستوری شدگی «ساخت برتر» در فارسی

شادی داوری

دوره 12، شماره 22 ، مهر 1404، صفحه 153-180

https://doi.org/10.22054/ls.2025.81932.1679

چکیده
  فرایند «مقایسه»، عملکردی ذهنی است که از رهگذر آن، دو یا چند هستار به منظور کشف شباهت­ها و تفاوت‌های میانشان به بوتۀ آزمایش کشیده می­شوند. بر اساس مطالعات، بیان «مقایسه» به‌عنوان ساختی دستوری، در زبان­های دنیا غالباً بر عهدۀ ساخت­های صرفی است، با وجود این در بسیاری از زبان­های دنیا ساخت­های نحوی فراوانی نیز، ...  بیشتر

زبانشناسی
بررسی کارایی طرح نقد نظام‌مند ترجمۀ کورش صفوی در نقد بازنویسی‌ها (مطالعۀ موردی: بازنویسی کلیله‌ودمنۀ میرزا رضایی)

ایوب بادوام

دوره 12، شماره 22 ، مهر 1404، صفحه 181-210

https://doi.org/10.22054/ls.2025.82745.1689

چکیده
  متون ادبی بازتاب باورها، فرهنگ و جهان‌بینی گذشتۀ یک ملت است. دشواری در درک و فهم این متون سبب بازنویسی آنها شده تا مفاهیم به خوانندگان امروزی به سادگی منتقل شود. ازاین‌رو، بررسی و نقد بازنویسی‌ها، به‌عنوان نمایندۀ متون اصلی، از اهمیت بالایی برخوردار است. هدف پژوهش حاضر این است که مشخص کند طرح نقد نظام‌مند ترجمۀ کورش صفوی که برای ...  بیشتر

زبانشناسی
توصیف شناختی مفهوم بُعد ارتفاع در شکل‌گیری طرحوارۀ‌ تصویری فضا، مبتنی بر چارچوب معنا‌شناسی شناختی

ناصر حافظی‌مطلق؛ محمدرضا پهلوان‌نژاد

دوره 12، شماره 22 ، مهر 1404، صفحه 211-244

https://doi.org/10.22054/ls.2025.83181.1692

چکیده
  بر اساس فرضیۀ ریاضیات جسمانی، خاستگاه ریاضیات بدنمندی انسان است. در این پژوهش، بر مبنای روش توصیفی ـ تحلیلی و بر پایۀ فرضیۀ ریاضیات جسمانی، نقش و اثر بُعد ارتفاع در شکل‌گیری طرحوارۀ تصویری فضا و تأثیر آن بر زبان و مفهوم هندسی بُعد سوم در ریاضیات بررسی شده است. با توجه به تأثیرپذیری طرحوارۀ تصویری فضا از نیروی جاذبه و لذا، عدم‌تقارن ...  بیشتر

زبانشناسی
تحلیلی برون ـ اسکلتی از گروه کمّیت‌نمایِ زبانِ فارسی

محدثه سلطانی نژاد؛ عباسعلی آهنگر

دوره 12، شماره 22 ، مهر 1404، صفحه 245-270

https://doi.org/10.22054/ls.2025.82550.1687

چکیده
  از دهة 1980 میلادی که ابنی ساختار گروه اسمی را مانند ساختار جمله دانست، تاکنون بر سر نوع گروه‌های نقشی مابین گروه حرف تعریف و گروه پایانی (گروه اسمی) بحث‌های زیادی وجود دارد. بنا به نظر زبان‌شناسان زایشی، این گروه‌های نقشی بین گروه حالت، جنس، شمار، طبقه‌نما و کمّیت‌نما متغیر هستند. در پژوهش حاضر، به تحلیلی برون ـ ‌اسکلتی با استفاده ...  بیشتر

زبانشناسی
نحوۀ نویسه‌گردانی اسامی خاص فلاسفه و حکمای یونانی به زبان عربی در متون دورۀ اسلامی از منظر زبان‌شناسی

گلناز مدرسی قوامی؛ سعید انواری

دوره 12، شماره 22 ، مهر 1404، صفحه 271-320

https://doi.org/10.22054/ls.2025.85794.1712

چکیده
  با ورود آثار فلاسفۀ یونانی به جهان اسلام، اسامی و اصطلاحات ایشان در علوم مختلف تمدن اسلامی منعکس گردید. این فرایند با تغییراتی در تلفظ و ثبت اسامی خاص و اصطلاحات در زبان عربی همراه بود که در برخی موارد به تعدد و تنوع شکل‌های نگارشی این اسامی منجر شد. پژوهش حاضر با رویکردی زبان‌شناختی، به بررسی نحوۀ نویسه‌گردانی اسامی و اصطلاحات خاص ...  بیشتر

زبانشناسی
الگوهای زبانی غیرمعیار فارسی در سایت خبری تابناک

اصغر اسمعیلی

دوره 12، شماره 22 ، مهر 1404، صفحه 321-372

https://doi.org/10.22054/ls.2025.85696.1709

چکیده
  انتقال پیام از راه‌های ارتباطی جدید مانند وبگاه‌ها یکی از وظایف جدیدی است که زبان عهده‌دار آن شده است و گسترش این نوع ارتباطات زبانی، پژوهش‌هایی بیشتر در این‌باره می‌طلبد. تعدد نویسندگان و نیز مخاطبان وبگاه‌‌ها، باعث شده خود این وبگاه‌ها بستری برای ترویج الگوهای زبانی معیار یا در مواردی غیرمعیار باشند؛ از این‌رو در صورتی‌که ...  بیشتر

زبانشناسی
ساخت آغازگری جملات امری در زبان فارسی

آزاده میرزائی

دوره 12، شماره 22 ، مهر 1404، صفحه 373-402

https://doi.org/10.22054/ls.2025.87635.1739

چکیده
  این پژوهش با تکیه بر دستور نقش‌گرای نظام‌مند و با محوریت مفهوم آغازگر، به بررسی ساخت آغازگری در جملات امری زبان فارسی می‌پردازد. در این دستور، نخستین سازۀ جمله به شرط آنکه یکی از بخش‌های تجربه یعنی مشارک، فرایند یا افزودۀ حاشیه‌ای باشد، آغازگر است. این آغازگر می‌تواند بی‌نشان یا نشاندار باشد. در زبان انگلیسی، آغازگر بی‌نشان در ...  بیشتر