جایگاه پسافعلی عناصر غیراصلی بند در زبان فارسی

پیری, سید حسین; دبیرمقدم, محمد; شقاقی, ویدا; منشی زاده, مجتبی

doi:10.22054/ls.2020.49224.1301

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

¹ دانش‌آموختۀ دکتری زبان شناسی، دانشکده ادبیات فارسی و زبان های خارجی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران

² گروه زبان شناسی، دانشکده ادبیات فارسی و زبان های خارجی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران

³ استاد زبان شناسی، دانشکده ادبیات فارسی و زبان های خارجی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران

⁴ استاد زبان شناسی، دانشکده ادبیات فارسی و زبان‌های خارجی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران

10.22054/ls.2020.49224.1301

چکیده

زبان فارسی جزو زبانهای فعل‌پایانی است. بند در فارسی، مانند زبانهای دیگر، علاوه‌بر عناصر اصلی، عناصر غیراصلی نیز دارد که نبود آنها بند را غیردستوری نمیکند. در پژوهش حاضر، سعی شده است تا وضعیت جایگاه پسافعلی عناصر غیراصلی بند در سیاق محاورهای در پیکرة منتخب شامل رمانهای «مربای شیرین»، «دا»، «چراغها را من خاموش میکنم» و «خمره» مطالعه شود و به عوامل ناظر بر قرارگیری این عناصر در جایگاه قبل و بعد از فعل پرداخته شود. به این منظور، از تعداد کل 9105 بند در پیکره، تعداد 893 مورد جمعآوری گردید که عناصر غیراصلی در آنها به جایگاه پسافعلی مقلوب شده بودند. نتایج پژوهش حاضر نشان میدهد که در پیکرة مطالعه‌شده تنها افزودههای مکانی و مقصد در جایگاه پسافعلی قرارگرفتهاند و این جایگاه به‌طور عمده جایگاه اطلاع مفروض و غیرتأکیدی است. همچنین، حذف پیشاضافه ویژگی جایگاه پسافعلی است که بیشتر همراه با افزودۀ مکانی مشاهده میشود. قرارگرفتن این افزودهها قبل و بعد از فعل در پیکره اتفاقی نیست و عواملی از قبیل نوع سیاق متن، نوع فعل، وجود یا نبود تأکید، تعداد افزودههای موجود در بند، تأکید بر عناصر دیگر بند، نوع بند و در نهایت، نوع افزودۀ مقصد و مکانی برآن ناظر است. علاوه‌بر این، عناصر اصلی بند در پیکرة مطالعه‌شده در جایگاه پسافعلی قرار گرفته‌اند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

The Post-Verbal Position of Non-Core Clause Elements in Persian

نویسندگان [English]

Hussein Piri ¹
Mohammad Dabirmoghaddam ²
Vida Shaghaghi ³
Mojtaba Monshizadeh ⁴

¹ Linguistics Department, Faculty of Persian Literature and Foreign Languages, Allameh Tabataba'i University, Tehran, Iran

² Linguistics Department, Faculty of Persian Literature and Foreign Languages, Allameh Tabataba'i University, Tehran. Iran

³ Linguistics Department, Faculty of Persian Literature and Foreign Languages, Allameh Tabataba'i University, Tehran, Iran

⁴ Linguistics Department, Faculty of Persian Literature and Foreign Languages, Allameh Tabataba'i University, Tehran, Iran

چکیده [English]

Abstract
Persian is a verb-final language; that is, its basic unmarked word order is SOV. Clauses in Persian, like other languages, have both the core- elements and non-core elements. The lack of the non-core elements or adjuncts in a clause does not make it ungrammatical but a speaker or writer uses these elements to express his/her intentions. This study aims to investigate the post-verbal position of the non-core elements and the contributing factors in taking pre- and post-verbal positions of these elements in colloquial Persian in the selected Persian corpus including Sweet Jam, Da, Things Left Unsaid and Urn. To this end, 893 leftward scrambled clauses out of 9105 clauses were studied. The results of this study show that only the non-core elements of location and destination take the post-verbal position, which is mainly the position of given information and non-focused part of a clause in the corpus. Moreover, the omission of preposition is the characteristic of the post verbal position. There are also contributing factors so that non-core elements do not take the pre- and post-verbal positions accidentally. In addition, the core elements of a clause do not take the post verbal position.

Introduction

The present study investigates the post-verbal position of non-core clause elements in colloquial Persian. The unmarked order of core elements in Persian is Subject–Object–Verb. In addition to core elements, clauses may contain non-core elements or adjuncts, whose absence does not render the clause ungrammatical; however, speakers employ them when necessary to express communicative intentions. Persian also exhibits a syntactic phenomenon known as scrambling, whereby sentence constituents, along with their case markers, are moved. This phenomenon manifests in different forms and may shift elements either rightward or leftward, depending on the directionality of Persian orthography. Importantly, such movement is syntactically optional, and its motivation is primarily discourse-driven (Rasekh-Mahand, 2003: 113). This article focuses on leftward movement, specifically the post-verbal positioning of non-core elements, and the factors governing such ordering. In this study, “leftward scrambling” refers exclusively to the movement of elements into the post-verbal position. The research questions addressed are: (i) which non-core elements undergo leftward scrambling in colloquial Persian? (ii) what is their information-structural status in the post-verbal position? and (iii) what factors determine the ordering of non-core elements before and after the verb?

Literature Review

Research on postposing in Persian includes works by Frommer (1981), Rasekh-Mahand & Mousavi (2007), Roberts (2009), and Rasekh-Mahand & Ghiasvand (2013). Frommer (1981: 144) argues that the postposed position is non-emphatic, i.e., it is associated with given information. He also notes the deletion of prepositions in post-verbal contexts. Rasekh-Mahand & Mousavi (2007: 16) emphasize the interaction of prosody and discourse, concluding that postposed elements do not receive sentence-level emphasis. Roberts (2009: 126) examines the post-verbal position of clause elements, focusing on alternations in the movement of prepositional phrases of destination. They argue that when the event is central, this prepositional phrase is postposed, advancing the narrative line; when the phrase remains in its unmarked position, the described events are not central to the discourse. Rasekh-Mahand & Ghiasvand (2013: 44) conclude that postposed elements are heavier than their unmarked counterparts; definiteness influences postposing; animacy shows no consistent correlation; and the more presupposed an element is, the greater its likelihood of being postposed.

Methodology

This study adopts a descriptive-analytical approach, with the clause as the unit of analysis. From a corpus of 9105 clauses, 893 instances were identified in which non-core elements occurred in post-verbal position. The corpus was selected for its colloquial style. Following Roberts (2009: 128), prepositional phrases of destination co-occur with motion verbs, while prepositional phrases of location accompany non-motion verbs; this framework is adopted here. The research proceeded in four stages: firstly, identification of clauses with postposed non-core elements, based on Roberts’ (2009: 97) unmarked ordering of simple Persian clauses. Secondly, classification and quantification of the types of leftward-scrambled elements. Thirdly, examination of the information-structural status of the post-verbal position and finally analysis of preposition status in post-verbal position. The ordering of non-core elements before and after the verb was also investigated, along with the factors influencing their placement.

Results

Within the corpus, destination and location adjuncts were the only non-core elements found in post-verbal position. Among these, destination adjuncts showed a stronger tendency than location adjuncts to occur post-verbally. The data confirm that postposing of destination and location adjuncts is characteristic of colloquial Persian. Preposition deletion was also observed as a feature of the post-verbal domain, occurring more frequently with location adjuncts than with destination adjuncts. Such deletion may reflect stylistic choices by speakers. Regarding information structure, both new and given information appeared in the post-verbal position, though the distribution indicates that this position predominantly hosts given information. The placement of adjuncts before or after the verb is not random but motivated by discourse factors, as evidenced in the corpus.

Conclusion

The findings suggest that Roberts’ (2009: 97) account of unmarked clause ordering requires revision in colloquial Persian. In this register, two unmarked positions are available for destination and location adjuncts: pre-verbal and post-verbal. Both positions are primarily associated with given, non-emphatic information. The movement of non-core elements in either position depends on factors such as discourse context, verb type, presence or absence of emphasis, number of adjuncts in the clause, emphasis on other clause elements, clause type (imperative, interrogative, etc.), and whether the adjunct is full or reduced. These observations support the notion of an emphasis gradient: the beginning of the clause carries the highest degree of prominence, while the clause-final position is least prominent and non-emphatic.

کلیدواژه‌ها [English]

Persian language
non-core elements
scrambling
post verbal position
information structure

اصل مقاله

مقدمه

موضوع پژوهش حاضر بررسی جایگاه پسافعلی[1] عناصر غیراصلی[2] بند[3] در سیاق محاورهای در زبان فارسی است. ترتیب بینشان[4] عناصر اصلی[5] در زبان فارسی فاعل ـ مفعول ـ فعل است. علاوه‌بر عناصر اصلی، بند عناصر غیراصلی یا افزوده[6] هم دارد که نبود آنها موجب غیردستوری شدن نمیگردد؛ ولی گویشور زبان برای بیان مقاصد خود در صورت لزوم از آنها بهره میبرد.

زبان فارسی دارای ویژگی دیگری به نام قلب نحوی[7] نیز هست که از طریق آن
سازههای جمله به همراه نقشنمای آنها حرکت داده میشوند. این ویژگی انواع متفاوتی دارد و میتواند سازهها را بر اساس جهت نگارش زبان فارسی به سمت راست[8] یا به سمت چپ[9] حرکت دهد. این پدیده در زبان فارسی به لحاظ نحوی اختیاری است. از این رو، انگیزههای کلامی را باید دلیل قلب نحوی دانست (راسخمهند، 1382: 113). قلب نحوی به چپ و جایگاه پسافعلی عناصر غیراصلی بند و همین طور عوامل ناظر بر این ترتیب سازهها موضوع بحث در این مقاله است. منظور از قلب نحوی به چپ در این پژوهش، صرفاً حرکت سازه به جایگاه پسافعلی است. پرسشهای پژوهش حاضر در سیاق محاورهای زبان فارسی، عبارت‌اند از اینکه کدام عناصر غیراصلی در بند دستخوش قلب نحوی به چپ میشوند؛ به لحاظ ساخت اطلاع[10] این عناصر در جایگاه پسافعلی چه وضعیتی دارند و عوامل ناظر بر ترتیب عناصر غیراصلی در جایگاه قبل و بعد از فعل کدام‌اند.

در این پژوهش افزودهها به‌عنوان عناصر غیراصلی بند و مفعول صریح[11] و متمم[12] به‌عنوان عناصر اصلی بند درنظرگرفته میشوند. برای شروع بحث، نمونههایی از عناصر غیراصلی مقلوب به چپ شاهد آورده میشود:

1) الف) تو مرا t_iمیکشانی [به] مدرسه_i

ب) مادر t_i آمد تو آشپزخانه_i

در مثالهای (1)، افزودۀ مقصد[13] که عنصری غیراصلی است، به کمک قلب نحوی از جایگاه بینشان قبل از فعل به جایگاه پسافعلی منتقل شده است. همچنین، در بند (الف) پیشاضافه[14] در جایگاه پسافعلی حذف گردیده، اما در بند (ب) پیشاضافه حذف نگردیده است. در ادامه به این مسئله بیشتر پرداخته خواهد شد.

مقالۀ حاضر با مبنا قرار دادن آنچه که رابرتز[15] (2009: 97) ترتیب بینشان سازهها برای گونۀ رسمی زبان فارسی میداند و همچنین، مفهوم ساخت اطلاع در دستور نقشگرای نظام‌مند[16] هلیدی و متیسن[17] (2014) جایگاه پسافعلی عناصر غیراصلی بند در زبان فارسی را در سیاق محاورهای بررسی میکند. در این مقاله همچنین، موضوع طیف برجستگی[18] مدنظر است. بدین معنی که میتوان از ابتدا تا انتهای جمله، طیفی از ویژگیهای برجستگی را در نظر گرفت که این طیف در ابتدای جمله در حد اعلای خود است و در انتهای جمله در پایین‌ترین حد خود قرار دارد (راسخمهند، 1382: 147).

پیشینۀ پژوهش

از مهمترین پژوهشهای مرتبط با پژوهش حاضر میتوان به مواردی اشاره کرد که به موضوع قلب نحوی در زبان فارسی پرداختهاند. این پژوهشها عبارت‌اند از راسخمهند (1382؛ 1385)، کریمی[19] (1991; 2003)، براونینگ و کریمی[20] (1994)، ماهوتیان و بیرنر[21] (1996)، دبیرمقدم (1374)، رضاپور (1392) و صادقی میانرودی و نورایی (1394).

راسخ مهند (1382: 113) انواع قلب نحوی در زبان فارسی را مطالعه کرده و نتیجه گرفته است که قلب نحوی در زبان فارسی به دلایل کلامی انجام میگیرد و دلایل نحوی خاصی مانند کسب حالت[22] یا اصل فرافکنی بیشینه[23] در آن نقش ندارند. کریمی (1991: 10) به قلب نحوی و مسئلۀ اختیاری بودن آن میپردازد. او معتقد است که قلب نحوی حداقل برای عنصر تأکیدی اختیاری است. راسخمهند (1385: 31) با بررسی ارتباط بین قلب نحوی و تأکید[24] در زبان فارسی به این نتیجه رسیدهاست که میان قلب نحوی و عنصر کلامی تأکید ارتباط وجود دارد. بدین ترتیب که عملکرد قلب نحوی نسبت به دو نوع تأکید موجود در زبان فارسی کاملاً متفاوت است. اگر عنصری تأکید تقابلی[25] داشته باشد، به راحتی مقلوب میشود؛ اما در مورد تأکیدِ اطلاعی[26] این امر کاملاً برعکس است. در پژوهشی دیگر، کریمی (2003: 133) در بخشی از مقالۀ خود به قلب نحوی و جایگاه سوم مفعول میپردازد. عدم اعمال قلب نحوی بر مفعول غیرمشخص به ویژگی قلب نحوی و خصایص معنایی مفعولهای غیرمشخص برمیگردد. قلب نحویِ مفعول مشخص به لحاظ کلامی، مبتدا یا تأکید هویتی است؛ اما قلب نحوی مفعول غیرمشخص زمانی صورت میگیرد که آن در تأکید هویتی باشد. در نتیجه، حرکت مفعول در فارسی به دلیل [کسب] حالت نیست؛ بلکه حاصل قلب نحوی است که به دلایل کلامی صورت میگیرد و محدودیت معنایی دلیل اعمال یا عدم اعمال قلب نحوی است. براونینگ و کریمی (1994) به قلب نحوی و جایگاه مفعول در زبان فارسی پرداختهاند. آنها سه نوع قلب نحوی با عنوان حرکت مفعول، قلب نحوی به ابتدای جمله و قلب نحوی دوربرد[27] را مطرح کردهاند. این دو به این نتیجه رسیدهاند که قلب نحوی در فارسی هم ویژگیهای حرکت موضوعی[28] و هم حرکت غیرموضوعی[29] را دارد. ماهوتیان و بیرنر (1996: 131) به این نتیجه رسیدهاند که گروههای حرف اضافهای که به ابتدای جمله پیشایند[30] شدهاند به لحاظ گفتمان[31] کهنهتر یا به کهنگی فاعل هستند و موردی یافت نکردهاند که گروه حرف اضافه پیشایندشده از فاعل تازهتر باشد.

دبیرمقدم (1374: 38) به این جمع‌بندی رسیده است که دلایل قلب نحوی در زبان فارسی کاربردشناختی و کلامی است. نتایج پژوهش رضاپور (1392: 110) که به بررسی قلب نحوی در زبان مازندرانی پرداخته، نشان میدهد که در زبان مازندرانی رخداد قلب نحوی به جایگاه بعد از فعل زیاد است. صادقی میانرودی و نورایی (1394) با بررسی قلب نحوی در اشعار سهراب سپهری به این نتیجه رسیدهاند که قلب نحوی با تکیۀ جمله در ارتباط است و تغییر در ساخت اطلاع جمله باعث بر هم خوردن تکیه میگردد. طبق این پژوهش، بیشترین جابه‌جایی متعلق به فعل و قرارگیری آن در صدر جمله است. مبتدا قرارگرفتن فعل موجب برجستگی فعل و نشانۀ اهمیت آن برای شاعر است.

در مورد پسایندسازی[32] در زبان فارسی نیز، میتوان به پژوهشهای فرامر[33] (1981)، راسخمهند و موسوی (1386)، رابرتز (2009)، راسخمهند و قیاسوند (1392) اشاره کرد.

فرامر (1981: 144) معتقد است که جایگاه پسایند جایگاه غیرتأکید (یعنی جایگاه اطلاع کهنه) است. وی همچنین، به حذف پیشاضافه در جایگاه پسافعلی اشاره کرده است. طبق نظر راسخمهند و موسوی (1386: 49)، حوزههای آهنگ و کلام با یکدیگر عمل میکند و سازههای پسایندشده تأکید جمله قرار نمیگیرند. رابرتز (2009: 126) به جایگاه پسافعلی عناصر بند پرداخته است. آنها تناوب مشاهده‌شده در مورد جایگاه رخداد گروه حرف اضافه‌ای مقصد را بررسی کرده و به این نتیجه رسیدهاند که وقتی کنش رویداد اصلی است، این گروه حرف اضافهای پسایند میشود و خط داستان را به شیوهای قابل‌توجه پیش میبرد و هنگامی که این افزوده در جایگاه بینشان خود قرار میگیرد، رویدادهای وصف‌شده رویداد اصلی نیستند. راسخمهند و قیاسوند (1392: 44) نتیجه گرفتهاند که سازههای پسایندشده سنگینتر از سازههای همنقش خود در جایگاه اصلی هستند؛ عامل معرفگی[34] بر پسایندشدگی موثر است؛ در خصوص متغیر جانداری و رابطهاش با پسایندسازی نظم خاصی مشاهده نشد و هر چقدر سازه از لحاظ ساخت اطلاع مفروضتر باشد، احتمال پسایندسازی آن بیشتر است.

چارچوب نظری

مقالۀ حاضر ترتیب بینشان سازهها در بندهای سادۀ زبان فارسی را همسو با پژوهش رابرتز (2009: 97) به شرح زیر میداند:

فاعل ـ {افزوده} زمانی ـ مفعول صریح ـ مبدأ ـ {افزوده} مکانی ـ بهرهور/ مقصد ـ {افزوده}وسیله ـ فعل.

همچنین، هلیدی ومتیسن (2014) واحد مورد مطالعه خود را بند در نظر میگیرند و هر بند را متشکل از سه لایۀ معنایی میدانند که به آنها فرانقش[35] اطلاق می‌شود. این فرانقش‌ها عبارت‌اند از فرانقش متنی[36]، بینافردی[37] و تجربی[38]. در فرانقش متنی و از بُعد شنونده، ساخت اطلاع مطرح میشود که شامل اطلاع نو[39] و اطلاع مفروض[40] است. اطلاعی که از قبل در بافت و یا گفتمان باشد را اطلاع مفروض و اطلاعی که از قبل در بافت، یا گفتمان نباشد را اطلاع نو می گویند. برای نمونه:

زباناش را درآورده بود، یک وری کجش کرده بود. دندانهایش را t_iفشار میداد روی زبان_i.

در مثال (2) افزودۀ مکانی[41] پسایندشده «روی زبان» جزو اطلاع مفروض است؛ زیرا در بافت به آن اشاره شده است، اما در مثال (3):

3) جلال شیشه را گرفت و t_iبرد [به] دفتر_i. آقای مدیر گفت:

- این چیه؟

- شیشۀ مرباست. درش وا نمیشود.

در مثال (3) «دفتر» صورت کوتاهشدۀ افزودۀ مقصد و اطلاع نو در بند است؛ زیرا در بافت[42] یا گفتمان هیچ اشاره‌ای به آن نشده است.

روش پژوهش

روش پژوهش پیش‌رو از نوع توصیفی ـ تحلیلی و بند واحد مطالعه است. پیکرة پژوهش شامل رمانهای فارسی مربای شیرین (مرادیکرمانی، 1394)، دا (حسینی، 1394)، چراغها را من خاموش میکنم (پیرزاد، 1394) و خمره (مرادیکرمانی، 1394) است. از تعداد کل 9105 بند در پیکره 893 مورد جمعآوری شد که در آنها عناصر غیراصلی در جایگاه پسافعلی قرار داشتند. دلیل انتخاب این رمانها نگارش آنها به سبک محاورهای است. لازم است تصریح شود که طبق پژوهش رابرتز (2009: 128) با افعال حرکتی[43]، گروه حرف اضافهای مقصد و با افعال غیرحرکتی[44]، گروه حرف اضافهای مکانی آورده میشود. همین دیدگاه نیز در این پژوهش اتخاذ گردیده است.

برای انجام این پژوهش در مرحلۀ نخست بندهای موجود در پیکره بررسی شد و با مبنا قراردادن ترتیب بینشان سازهها در بندهای سادۀ زبان فارسی (Roberts, 2009: 97)، بندهایی که در آنها عناصر غیراصلی به جایگاه پسافعلی منتقل شده بودند، مشخص گردید. در مرحلۀ دوم، نوع عناصر مقلوب به چپ تعیین شد و سپس، شمارش شد تا ضمن بررسی نوع این عناصر، بسامد آنها نیز بررسی شود. در مرحلۀ سوم، جایگاه پسافعلی از لحاظ ساخت اطلاع بررسی شد تا وضعیت این جایگاه از این لحاظ مشخص گردد. در مرحلۀ چهارم، وضعیت پیشاضافه در جایگاه پسافعلی بررسی شد. در پایان نیز، همراه با بررسی عناصر غیراصلی در جایگاه قبل از فعل، عوامل ناظر بر قرارگیری این عناصر در جایگاه قبل و بعد از فعل بررسی شد. جهت آشنایی با روش تحلیل در پژوهش حاضر، نمونه‌هایی از پیکره آورده میشود:

4) [من] t_i برم [به] اداره بیمه_i

فعل در مثال (4) از نوع حرکتی است. بنابراین، از میان عناصر غیراصلی، افزودۀ مقصد که جایگاه آن قبل از فعل است به‌وسیلۀ قلب نحویِ به چپ به جایگاه پسافعلی منتقل شده و پیشاضافۀ «به» نیز، در این جایگاه حذف شده است. از لحاظ ساخت اطلاع نیز، این عنصر حاوی اطلاع نو است؛ زیرا قبلاً در متن به آن اشاره نشده است.

5) در خانه که باز شد دست کشیدم به پیش بندم و داد زدم «روپوش درآوردن، دست و رو شستن. کیف پرت نمیکنیم وسط راهرو.»

در مثال (5)، فعل «پرت نمیکنیم» که عنصر مقلوب «وسط راهرو» بعد از آن قرار دارد، از نوع حرکتی است. در این بند، افزودۀ مقصد «وسط راهرو» از جایگاه قبل از فعل به‌وسیلۀ قلب نحویِ به چپ به جایگاه پسافعلی منتقل شده است. از لحاظ ساخت اطلاع نیز، این افزودۀ مقصد اطلاع نو است؛ چون قبلاً در متن به آن اشارهای نشده است.

برای مطالعۀ عوامل ناظر بر قرارگیری عناصر غیراصلی، در مورد عناصری که هم قبل و هم بعد از فعل در پیکره قرار گرفتهاند، جایگاه قبل از فعل آنها نیز بررسی شد. نمونههایی از قرارگیری این عناصر در جایگاه بینشان قبل از فعل نیز در ادامه آورده میشود:

6) ما [در] باشگاه بودیم.

7) تا آن موقع هیچ معلمی به خانهشان نیامده بود.

همانطور که در مثالهای (6) و (7) مشخص است، افزودۀ مکانی کوتاه شده و افزودۀ مقصد در جایگاه قبل از فعل قرار گرفته است.

تحلیل دادهها

در این زیربخش عناصر غیراصلی در پیکرة منتخب بررسی می‌شوند. در کل داستان مربای شیرین که نود و یک صفحه دارد، 193 بند مقلوب به چپ مشاهده شد که در آنها عناصر غیراصلی به جایگاه پسافعلی مقلوب شدهاند. از این میان، در 62 بند مقلوب افزودۀ مکانی و در 131 بند مقلوب افزودۀ مقصد در جایگاه پسافعلی قرارگرفتهاست. هیچ عنصر غیراصلی دیگری مانند افزودۀ زمانی[45]، افزودۀ مبدا[46] و یا افزودۀ وسیله[47] در جایگاه پسافعلی مشاهده نشد. همچنین، هیچیک از عناصر اصلی مانند فاعل یا مفعول نیز در جایگاه پسافعلی مشاهده نشد. برای مثال:

مربای شیرین: افزودۀ مقصد مقلوب به چپ

الف) [آنها]t_i رسیدند دم در کلانتری_i.

ب) [آنها] t_i رفتند [به] کارخانه شیشهسازی_i.

9) مربای شیرین: افزودۀ مکانی مقلوب به چپ

الف) [او] t_iدندانهایش را فشار میداد روی زبان._i

ب) [او] t_iزانو زد [روی] کف آشپزخانه._i

در جایگاه قبل از فعل نیز وضعیت افزودههای مکانی و مقصد بررسی شد. در کل داستان مربای شیرین از مجموع 182 بندِ دارای این افزودهها در جایگاه بینشان قبل از فعل، در 145 بند افزودۀ مکانی و در 37 بند افزودۀ مقصد مشاهده گردید.

در رابطه با افزودۀ مقصد در داستان مربای شیرین از تعداد کل 168 افزودۀ
مقصد موجود در این داستان، تعداد 131 افزوده در جایگاه پسافعلی و تعداد 37 افزوده در جایگاه بینشان قبل از فعل قرار گرفتهاند. به عبارتی دیگر، نسبت درصد قرارگیری
این افزوده بعد و قبل از فعل به ترتیب 78٪ به 22٪ است. لازم به ذکر است که با تمام افعال حرکتی (مانند آمدن، رفتن، رسیدن و...) افزودۀ مقصد هم قبل و هم بعد از فعل مشاهده گردید. افزوده‌های مقصد به شکل کامل یا کوتاهشده با حذف حرف اضافه ظاهر شدهاند؛ مانند:

مربای شیرین: افزودۀ مقصد مقلوب به چپ

الف) بچه ها t_iرفتند تو پیاده رو_i

مربای شیرین: افزودۀ مقصدکوتاهشده و مقلوب به چپ

ب) مادر t_iآمد [به] آشپزخانه_i

از لحاظ توزیع اطلاع نو و مفروضِ افزودۀ مقصد در این داستان در جایگاه قبل از فعل از مجموع 37 بند، افزودۀ مقصد در تعداد 4 بند اطلاع نو و در 33 بند اطلاع مفروض است. در جایگاه پسافعلی نیز، از مجموع 131 بند، 40 افزودۀ اطلاع نو و 91 افزودۀ اطلاع مفروض است. به عبارتی دیگر، درصد توزیع اطلاع نو و مفروض افزودۀ مقصد قبل از فعل به‌ترتیب 11٪ (اطلاع نو) به 89٪ (اطلاع مفروض) و بعد از فعل، 30٪ (اطلاع نو) به 70٪ (اطلاع مفروض) است.

در مورد افزودۀ مکانی در کل داستان مربای شیرین، از تعداد 207 افزودۀ موجود در این داستان 62 مورد در جایگاه پسافعلی و 145 مورد در جایگاه بینشان قبل از فعل قرار گرفتهاند. به عبارتی دیگر، نسبت درصد قرارگیری این افزوده بعد و قبل از فعل به‌ترتیب 31٪ به 69٪ است. افزودۀ مکانی با فعل غیرحرکتی نیز، به‌صورت کامل یا کوتاهشده ظاهر شده است. برای نمونه:

مربای شیرین: افزودۀ مکانی مقلوب به چپ

الف) [او] یک پایش را t_i گذاشت روی میز_i.

مربای شیرین: افزودۀ مکانی کوتاهشده مقلوب به چپ

ب) آقای زینلی شیشه و کارد را t_i گذاشت [روی] زمین_i.

از لحاظ توزیع اطلاع نو و مفروضِ افزودۀ مکانی در این داستان، در جایگاه قبل از فعل از مجموع 145 بند، افزودۀ مکانی در تعداد 25 بند اطلاع نو و در 120 بند اطلاع مفروض است. در جایگاه پسافعلی نیز، از مجموع 62 بند مقلوب تعداد 15 افزودۀ اطلاع نو و 47 افزودۀ اطلاع مفروض است. به عبارتی دیگر، درصد توزیع اطلاع نو و مفروض افزودۀ مکانی قبل از فعل به‌ترتیب 18٪ (اطلاع نو) به 82٪ (اطلاع مفروض) و بعد از فعل، 25٪ (اطلاع نو) به 75٪ (اطلاع مفروض) است. جدول (1) وضعیت افزودههای مقصد و مکانی در داستان مربای شیرین را با جزییات نشان میدهد.

جدول 1: وضعیت افزودههای مقصد و مکانی در داستان مربای شیرین

نوع افزوده	افزوده مقصد				افزوده مکانی
جایگاه	قبل از فعل		بعد از فعل		جایگاه	قبل از فعل		بعد از فعل
مجموع: 168	37 (22٪)		131 (78٪)		مجموع: 207	145 (69٪)		62 (31٪)
ساخت اطلاع	4 (نو) (11٪)	33 (مفروض) (89٪)	40 (نو) (30٪)	91 (مفروض) (70٪)	ساخت اطلاع	25 (نو) (18٪)	120 (مفروض) (82٪)	15(نو) (25٪)	47 (مفروض) (75٪)

با بررسی صد و پنجاه صفحۀ نخست داستان دا تعداد 41 بند مقلوب به چپ مشاهده شد که در آنها فقط افزودههای مقصد مقلوب شدهاند. هیچیک از افزودههای مکانی در این داستان به جایگاه پسافعلی مقلوب نشده است. هیچ عنصر غیراصلی دیگری مانند افزودۀ زمانی، افزودۀ مبدا یا افزودۀ وسیله در جایگاه پسافعلی مشاهده نگردید. همچنین، هیچ یک از عناصر اصلی بند مانند فاعل یا مفعول در جایگاه پسافعلی مشاهده نشد. برای مثال:

دا: افزودۀ مقصد مقلوبشده به چپ

الف) [من]t_iرفتم توی پذیرایی_i.

ب) [ما] t_i برگشتیم [به] خانه_i.

بر اساس توالی سازهای بینشان رابرتز، جایگاه بینشان این افزودهها قبل از فعل است، ولی به کمک قلب نحویِ به چپ به جایگاه پسافعلی منتقل شدهاند.

در این داستان نیز، پس از بررسی افزودههای مقصد و افزودههای مکانی در جایگاه پسافعلی، وضعیت این افزودهها در جایگاه بینشان قبل از فعل نیز بررسی شد. در داستان دا، از مجموع 192 بند که دارای این افزودهها در جایگاه بی نشان قبل از فعل بودند، در 116 بند افزودۀ مکانی و در 76 بند افزودۀ مقصد مشاهده شد.

در مورد افزودۀ مقصد در داستان دا، از تعداد کل 117 افزودۀ مقصد موجود در این داستان، 41 مورد در جایگاه پسافعلی و 76 مورد در جایگاه بینشان قبل از فعل قرار گرفتهاند. به عبارتی دیگر، نسبت درصد قرارگیری این افزوده بعد و قبل از فعل به‌ترتیب 35٪ به 65٪ است. افزودههای مقصد به شکل کامل یا کوتاهشده با حذف حرف اضافه ظاهر شدهاند، مانند:

دا: افزودۀ مقصد کوتاهشده مقلوب به چپ

الف) ما t_i میرفتیم [به] مدرسه_i

دا: افزودۀ مقصد در جایگاه بینشان

ب) پدر به‌ندرت به خانه میآمد.

از لحاظ توزیع اطلاع نو و مفروضِ افزودۀ مقصد در این داستان در جایگاه قبل از فعل از مجموع 76 بند، افزودۀ مقصد در تعداد 13 بند اطلاع نو و در 63 بند اطلاع مفروض است. در جایگاه پسافعلی نیز، از مجموع 41 بند مقلوب تعداد 10 افزودۀ مقصد اطلاع نو و 31 افزوده اطلاع مفروض است. به عبارتی دیگر، درصد توزیع اطلاع نو و مفروض افزودۀ مقصد قبل از فعل به‌ترتیب 17٪ (اطلاع نو) به 83٪ (اطلاع مفروض) و بعد از فعل 24٪ (اطلاع نو) به 76٪ (اطلاع مفروض) است.

در مورد افزودۀ مکانی در داستان دا، از تعداد کل 116 افزودۀ موجود در این داستان، تمام افزودهها در جایگاه قبل از فعل قرار داشتند و هیچ یک از آنها در جایگاه بینشان بعد از فعل ظاهر نشدند. به عبارتی دیگر، نسبت درصد قرارگیری این افزوده بعد و قبل از فعل به ترتیب 0٪ به 100٪ است.

از لحاظ توزیع اطلاع نو و مفروضِ افزودۀ مکانی در این داستان، از مجموع 116 بند، افزودۀ مکانی در 39 بند اطلاع نو و در 77 بند اطلاع مفروض است. به عبارتی دیگر، درصد توزیع اطلاع نو و مفروض افزودۀ مکانی قبل از فعل به‌ترتیب 33٪ (اطلاع نو) به 67٪ (اطلاع مفروض) است. جدول (2) وضعیت افزودههای مقصد و مکانی در داستان دا را با جزییات نمایش میدهد.

جدول 2: وضعیت افزودههای مقصد و مکانی در داستان دا

نوع افزوده	افزودۀ مقصد				افزودۀ مکانی
جایگاه	قبل از فعل		بعد از فعل		جایگاه	قبل از فعل		بعد از فعل
مجموع: 117	76 (65٪)		41 (35٪)		مجموع: 116	116 (100٪)		0 (0٪)
ساخت اطلاع	13 (نو) (17٪)	63 (مفروض) (83٪)	10 (نو) (24٪)	31 (مفروض) (76٪)	ساخت اطلاع	39 (نو) (33٪)	77 (مفروض) (67٪)	0% (نو)	0% (مفروض)

با بررسی صد و پنجاه صفحۀ نخست داستان چراغها را من خاموش میکنم، تعداد 248 بند مقلوب به چپ مشاهده شد که در آنها عناصر غیراصلی بند به جایگاه پسافعلی مقلوب شده‌اند. از این میان، در 102 بند افزودۀ مکانی و در 146 بند افزودۀ مقصد در جایگاه پسافعلی قرار گرفته است. هیچ عنصر غیراصلی دیگری مانند افزودۀ زمانی، افزودۀ مبدا و یا افزودۀ وسیله در جایگاه پسافعلی مشاهده نگردید. همچنین، هیچ یک از عناصر اصلی بند مانند فاعل یا مفعول در جایگاه پسافعلی مشاهده نشد. افزودههای مقصد به شکل کامل و کوتاهشده با حذف حرف اضافه ظاهر شدهاند؛ برای مثال:

چراغها را من خاموش میکنم: افزودۀ مقصد مقلوب به چپ

الف) [من] دستمال را t_i سراندم وسط میز_i

چراغها را من خاموش میکنم: افزودۀ مقصد در جایگاه بینشان

ب) آرمن به خانه برگشت.

پس از بررسی افزودههای مکانی و مقصد در جایگاه پسافعلی، وضعیت این افزودهها در جایگاه بینشان قبل از فعل نیز بررسی شد. در داستان چراغها را من خاموش میکنم، از مجموع 224 بند که دارای این افزودهها در جایگاه بی نشان قبل از فعل بودند، در 149 بند افزودۀ مکانی و در 75 بند افزودۀ مقصد مشاهده گردید.

در مورد افزودۀ مقصد در داستان چراغها را من خاموش میکنم، از تعداد کل 221 افزودۀ مقصد موجود در این داستان، 146 مورد در جایگاه پسافعلی و 75 مورد مقصد در جایگاه بی‌نشان قبل از فعل قرار گرفتهاند. به عبارتی دیگر، نسبت درصد قرارگیری این افزوده بعد و قبل از فعل به‌ترتیب 66٪ به 34٪ است. لازم به ذکر است که با تمام افعال حرکتی (مانند آمدن، رفتن، رسیدن و...) افزودۀ مقصد هم قبل و هم بعد از فعل مشاهده گردید. افزودههای مقصد به شکل کامل، کوتاهشده با حذف حرف اضافه ظاهر شدهاند؛ برای مثال:

15) چراغها را من خاموش میکنم: افزودۀ مقصد کوتاهشده و مقلوب به چپ

[او] خودش را t_i رساند [به] آشپزخانه_i

از لحاظ توزیع اطلاع نو و مفروضِ افزودۀ مقصد در این داستان، در جایگاه قبل از فعل از مجموع 75 بند، افزودۀ مقصد در تعداد 12 بند اطلاع نو و در 63 بند اطلاع مفروض است. در جایگاه پسافعلی نیز، از مجموع 146 بند، 39 مورد مقصد اطلاع نو و 107 مورد اطلاع مفروض است. به عبارتی دیگر، درصد توزیع اطلاع نو و مفروض افزودۀ مقصد قبل از فعل به‌ترتیب 16٪ (اطلاع نو) به 84٪ (اطلاع مفروض) و بعد از فعل، 27٪ (اطلاع نو) به 73٪ (اطلاع مفروض) است.

در مورد افزودۀ مکانی در داستان چراغها را من خاموش میکنم، از تعداد کل 251 افزودۀ مکانی موجود در این داستان، 102 مورد در جایگاه پسافعلی و 149 مورد در جایگاه بینشان قبل از فعل قرار گرفتهاند. بدین ترتیب، نسبت درصد قرارگیری این افزوده بعد و قبل از فعل به‌ترتیب 40٪ به 60٪ است. افزودۀ مکانی با فعل غیرحرکتی نیز به‌صورت کامل یا کوتاهشده ظاهر شده است.

16) چراغها را من خاموش میکنم: افزودۀ مکانی مقلوب به چپ

الف) [من] بشقاب و لیوان چهارم را t_i گذاشتم روی میز_i

چراغها را من خاموش میکنم: افزودۀ مقصد کوتاهشده و مقلوب به چپ

ب) [من] امیدوارم t_iاحضار نشوم [به] مدرسه_i

از لحاظ توزیع اطلاع نو و مفروضِ افزودۀ مکانی در این داستان، در جایگاه قبل از فعل از مجموع 149 بند، افزودۀ مکانی در 37 بند اطلاع نو و در 112 بند اطلاع مفروض است. در جایگاه پسافعلی نیز، از مجموع 102 بند، تعداد 24 افزودۀ مکانی اطلاع نو و 78 افزوده اطلاع مفروض است. بر این اساس، درصد توزیع اطلاع نو و مفروض افزودۀ مکانی قبل از فعل به‌ترتیب 25٪ (اطلاع نو) به 75٪ (اطلاع مفروض) و بعد از فعل، 23٪ (اطلاع نو) به 77٪ (اطلاع مفروض) است. جدول (3) وضعیت افزودههای مقصد و مکانی در داستان چراغها را من خاموش میکنم را با جزییات نمایش میدهد.

جدول 3: وضعیت افزودههای مقصد و مکانی در داستان چراغها را من خاموش میکنم

نوع افزوده	افزودۀ مقصد				افزودۀ مکانی
جایگاه	قبل از فعل		بعد از فعل		جایگاه	قبل از فعل		بعد از فعل
مجموع: 221	75 (34٪%)		146 (66٪)		مجموع: 251	149 (59٪)		102 (41٪)
ساخت اطلاع	12 (نو) (16٪)	63 (مفروض) (84٪)	39 (نو) (27٪)	107 (مفروض) (73٪)	ساخت اطلاع	37 (نو) (25٪)	112 (مفروض) (75٪)	24 (نو) (23٪)	78 (مفروض) (77٪)

با بررسی صد و پنجاه صفحۀ نخست داستان خمره تعداد 411 بند مقلوب به چپ مشاهده شد که در آنها عناصر غیراصلی بند مانند افزودهها به جایگاه پسافعلی مقلوب شدهاند. از این میان، در 150 بند، افزودۀ مکانی و 261 بند افزودۀ مقصد در جایگاه پسافعلی قرارگرفته است. هیچ عنصر غیراصلی دیگری مانند افزودۀ زمانی، افزودۀ مبدا و یا افزودۀ وسیله در جایگاه پسافعلی مشاهده نگردید. همچنین، هیچ یک از عناصر اصلی بند مانند فاعل یا مفعول نیز در جایگاه پسافعلی مشاهده نشد.

همراه با بررسی افزودههای مکانی و افزودههای مقصد در جایگاه پسافعلی، وضعیت این افزودهها در جایگاه بینشان قبل از فعل نیز بررسی شد. در داستان خمره، از مجموع 315 بند که این افزودهها در جایگاه بینشان قبل از فعل آنها بودند، 122 بند افزودۀ مکانی و در 179 بند افزودۀ مقصد مشاهده گردید.

در مورد افزودۀ مقصد در داستان خمره، از تعداد کل440 افزودۀ مقصد، 261 مورد در جایگاه پسافعلی و 179 مورد در جایگاه بینشان قبل از فعل قرار گرفتهاند. به عبارتی دیگر، نسبت درصد قرارگیری این افزوده بعد و قبل از فعل به‌ترتیب 59٪ به 41٪ است. لازم به ذکر است که با تمام افعال حرکتی (مانند آمدن، رفتن، رسیدن و...) افزودۀ مقصد هم قبل و هم بعد از فعل مشاهده گردید. افزودههای مقصد به شکل کامل،کوتاهشده با حذف حرف اضافه ظاهر شدهاند؛ برای مثال:

17) خمره: افزودۀ مقصد مقلوب به چپ

الف) آقای صمدی t_i میآمد توی حیاط_i

خمره: افزودۀ مقصد کوتاهشده و مقلوب به چپ

ب) آنها t_i میرفتند [به] مدرسه_i

از لحاظ توزیع اطلاع نو و مفروضِ افزودۀ مقصد در این داستان، در جایگاه قبل از فعل، از مجموع 179 بند، افزودۀ مقصد در 11 بند اطلاع نو و در 168 بند اطلاع مفروض است. در جایگاه پسافعلی نیز، از مجموع 261 بند، 51 افزودۀ مقصد اطلاع نو و 210 افزوده اطلاع مفروض است. به عبارتی دیگر، درصد توزیع اطلاع نو و مفروض افزودۀ مقصد قبل از فعل به‌ترتیب 6٪ (اطلاع نو) به 94٪ (اطلاع مفروض) و بعد از فعل، 19٪ (اطلاع نو) به 81٪ (اطلاع مفروض) است.

در مورد افزودۀ مکانی در داستان خمره، از تعداد کل 272 افزودۀ مکانی موجود در این داستان، 150 مورد در جایگاه پسافعلی و 122 مورد در جایگاه بینشان قبل از فعل قرار گرفتهاند. به عبارتی دیگر، نسبت درصد قرارگیری این افزوده بعد و قبل از فعل به‌ترتیب 55٪ به 45٪ است. افزودۀ مکانی با فعل غیرحرکتی نیز، به‌صورت کامل و یا کوتاهشده ظاهر شدهاست.

از لحاظ توزیع اطلاع نو و مفروضِ افزودۀ مکانی در این داستان، در جایگاه قبل از فعل از مجموع 122بند، افزودۀ مکانی در 11 بند اطلاع نو و در 111 بند اطلاع مفروض است. در جایگاه پسافعلی نیز، از مجموع 150 بند تعداد 32 افزودۀ مکانی اطلاع نو و 118 افزوده اطلاع مفروض است. به عبارتی دیگر، درصد توزیع اطلاع نو و مفروض افزودۀ مکانی قبل از فعل به‌ترتیب 9٪ (اطلاع نو) به 91٪ (اطلاع مفروض) و بعد از فعل، 32٪ (اطلاع نو) به 68٪ (اطلاع مفروض) است. جدول (4) وضعیت افزودههای مقصد و مکانی در داستان خمره را با جزییات نمایش میدهد.

جدول 4: وضعیت افزودههای مقصد و مکانی در داستان خمره

نوع افزوده	افزودۀ مقصد				افزودۀ مکانی
جایگاه	قبل از فعل		بعد از فعل		جایگاه	قبل از فعل		بعد از فعل
مجموع: 441	180 (41٪)		261 (59٪)		مجموع:281	135 (48٪)		146 (52٪)
ساخت اطلاع	11 (نو) (6٪)	168 (مفروض) (94٪)	51 (نو) (19٪)	210 (مفروض) (81٪)	ساخت اطلاع	11 (نو) (9٪)	122 (مفروض) (91٪)	32 (نو) (32٪)	118 (مفروض) (68٪)

جدول (5) مجموع توزیع قرارگیری افزودههای مقصد و مکانی قبل و بعد از فعل را در پیکره نشان میدهد.

جدول 5: مجموع توزیع قرارگیری افزودههای مقصد و مکانی قبل و بعد از فعل در پیکره

افزودۀ مکانی

افزودۀ مقصد

توزیع قرارگیری افزودههای مقصد و مکانی قبل و بعد از فعل

پیکره

بعد

قبل

بعد

قبل

31%

69%

60%

40%

در جدول (6) نیز، مجموع توزیع ساخت اطلاع افزودههای مقصد و مکانی قبل و بعد از فعل آورده میشود.

جدول 6: مجموع توزیع ساخت اطلاع افزودههای مقصد و مکانی قبل و بعد از فعل در پیکره

افزودۀ مکانی

افزودۀ مقصد

توزیع ساخت اطلاع افزودههای مقصد و مکانی قبل و بعد از فعل

پیکره

بعد از فعل

قبل از فعل

بعد از فعل

قبل از فعل

26٪ (نو)

74٪ (مفروض)

22٪ (نو)

78٪ (مفروض)

25٪ (نو)

75٪ (مفروض)

13٪ (نو)

87٪ (مفروض)

در ارتباط با حذف پیشاضافه در جایگاه پسافعلی، در 72٪ از افزودههای مکانی مقلوب و 44٪ از افزودههای مقصد مقلوب حذف پیشاضافه رخ دادهاست. همانطور که مشخص است، حذف پیشاضافه در جایگاه پسافعلی بیشتر با افزودۀ مکانی مشاهده گردید. به‌طور کلی، 58٪ از پیشاضافهها در این جایگاه حذف شدهاند. جدول (7) حذف پیشاضافه در جایگاه پسافعلی را با جزییات نمایش میدهد.

جدول 7: وضعیت حذف پیشاضافه در جایگاه پسافعلی در پیکره

پیکره	افزودۀ مقصد			افزودۀ مکانی
پیکره	تعداد کل	همراه با پیشاضافه	بدون پیشاضافه	تعداد کل	همراه با پیشاضافه	بدون پیشاضافه
مربای شیرین	133	44%	56%	63	87%	13%
دا	42	15%	85%	--	--	--
چراغها را من خاموش میکنم	147	36%	64%	103	70%	30%
خمره	259	52%	48%	146	67%	33%

عوامل ناظر بر ترتیب عناصر غیراصلی در رابطه با افزودههای مکانی و مقصد که هم در جایگاه قبل و هم بعد از فعل قرار گرفتهاند، نیز بررسی شد. عوامل زیر ناظر بر ترتیب این عناصر هستند که در دادههای پژوهش مشاهده شدند:

الف. سیاق متن: در سیاق محاورهای افزودههای مقصد و مکانی تمایل بسیار بیشتری به قلب نحوی به چپ و قرارگیری در جایگاه پسافعلی دارند. در سیاقهای رسمی و نوشتاری این افزودهها در جایگاه بینشان قبل از فعل قرار میگیرند. برای نمونه:

اِمیلی t_i اومده [به] آبادان_i

به علاوه، در بخش روایت داستان که به سیاق نوشتاری نگارش شده است؛ این افزودهها قبل از فعل بیشتر مشاهده شدهاند؛ برای نمونه:

مادر در شیشه را زیر شیر سماور گرفت؛ گرداند. آب داغ انگشت‌هایش را سوزاند. به روی خودش نیاورد. به گرمی و سردی عادت داشت.

20) پدر به ندرت به خانه میآمد.

ب. افعال ربطی (مانند بودن، شدن، گشتن و گردیدن): با این افعال افزودههای مقصد و مکانی در جایگاه قبل از فعل قرار میگیرند؛ برای نمونه:

21) ما در باشگاه بودیم.

ج. تأکید بر افزودههای مقصد و مکانی: هرگاه افزودههای مقصد و مکانی مورد تأکید قرار گیرند، به سمت آغاز بند و جایگاهی که دارای درجه بالاتری از برجستگی باشد، قلب به راست میشوند. برای نمونه:

22) نامرد در شیشه را توی خونه_i با چسب سفت t_i کردی که حال ما را بگیری؟

د. وجود تنها یک عنصر غیراصلی در بند: هرگاه بند تنها دارای یک عنصر غیراصلی از افزودۀ مقصد یا مکانی باشد؛ تمایل قرارگیری این افزودهها در جایگاه قبل از فعل است. برای نمونه:

23) ما به خانۀ پاپا رفتیم.

ه. تأکید بر عنصری دیگر در بند: اگر در بند عنصر دیگری با قلب به راست نشاندار شده باشد؛ این افزودهها تمایل به قرارگیری در جایگاه قبل از فعل دارند. در مثال (24)، افزودۀ زمانی توسط قلب نحوی به راست از جایگاه بینشان خود به جایگاه قبل از فاعل آمده و مورد تأکید قرار گرفته است. در این حالت افزودۀ مکانی قبل از فعل قرار دارد:

24) همین حالا_i بنده t_iاینجا میان کارخانه ایستادهام.

و. بندهای امری: با بندهای امری این افزودهها در جایگاه پسافعلی قرار میگیرند.

25) برو سرکلاس.

م. افزودههای مقصد و مکانی کوتاهشده: افزودههای کوتاهشده تمایل به قرارگرفتن در جایگاه پسافعلی دارند.

26) تازه آمدند [به] جی 4.

نتیجه‌گیری

در این بخش به پرسشهای پژوهش و پاسخ به آنها پرداخته میشود.

در پاسخ به پرسش نخست پژوهش میتوان گفت که در تمام پیکره، از میان عناصر غیراصلی بند افزودههای مقصد و مکانی به جایگاه پسافعلی مقلوب گردیدهاند. از میان این دو افزوده نیز، افزودۀ مقصد نسبت به افزودۀ مکانی با درصد بیشتری (60٪ نسبت به 31٪) تمایل به قرارگیری در جایگاه پسافعلی دارد.

بررسی پیکرة پژوهش نشان داد که پسایندسازی افزودههای مقصد و مکانی در سیاق محاورهای صورت گرفته است. برای نمونه، متن داستان دا نسبت به متنهای دیگر پیکره بیشتر به شکل نوشتاری نگارش شده است. با این وجود، این متن کاملاً دارای سبک نوشتاری نیست و درجاتی از سیاق محاورهای را نیز در خود دارد. با توجه به این مسئله، در بخش غیرمحاورهای این داستان افزودههای مقصد و مکانی قبل از فعل قرار گرفتهاند و در بخش محاورهای بیشتر به جایگاه پسافعلی مقلوب شدهاند. در این متن با کمتر شدن درجات سیاق محاورهای، این افزودهها تمایل بیشتری (حدود 83٪) به قرارگرفتن در جایگاه قبل از فعل دارند که در این میان افزودۀ مکانی نسبت به افزودۀ مقصد (100٪ نسبت به 65٪) بیشتر تحت تأثیر قرار گرفته است. بنابراین، هر چه متن رسمیتر باشد، افزودههای مقصد و مکانی تمایل بیشتری به قرارگیری در جایگاه قبل از فعل دارند. همچنین، حذف پیشاضافه یکی از ویژگیهای جایگاه پسافعلی است که با افزودۀ مکانی بیش از افزودۀ مقصد (70٪ نسبت به 44٪) رخ داده است. حذف پیشاضافه میتواند به دلایل سبکی نویسنده باشد.

در پاسخ به پرسش دوم پژوهش میتوان گفت که در رابطه با ساخت اطلاع، در جایگاه پسافعلی هم اطلاع نو و هم اطلاع مفروض مشاهده گردید. توزیع اطلاع جایگاه پسافعلی افزودۀ مقصد و مکانی در پیکره به گونهای است که این جایگاه بیشتر (حدود 75٪) جایگاه اطلاع مفروض است. بنابراین، میتوان گفت که جایگاه پسافعلی هم در مورد افزودۀ مقصد و هم افزودۀ مکانی بیشتر جایگاه اطلاع مفروض است. لازم به ذکر است که در جایگاه قبل از فعل در مورد افزودههای مقصد و مکانی نیز، مانند جایگاه پسافعلی هم اطلاع نو و هم اطلاع مفروض مشاهده شد؛ در عین حال این جایگاه نیز مانند جایگاه پسافعلی بیشتر (حدود 80٪) جایگاه اطلاع مفروض است.

پرسش سوم پژوهش به عوامل ناظر بر این ترتیبها در پیکره میپردازد. به این معنی که آیا قرارگرفتن این افزودهها در هر یک از این دو جایگاه قبل و بعد از فعل اتفاقی است و یا اینکه تبیین دارد. بررسی پیکرة منتخب نشان میدهد که این قرارگیری همراه با دلایلی است که موجب انتخاب یکی از این دو جایگاه میگردد. این دلایل عبارت‌اند از: نوع سیاق متن، نوع افعال، وجود یا عدم وجود تأکید، تعداد افزودههای موجود در بند، تأکید بر عناصر دیگر بند، نوع بند از لحاظ امری، پرسشی و غیره و در نهایت، نوع افزودۀ مقصد و مکانی از این نظر که کامل هستند یا کوتاه شده‌اند.

در مورد نوآوری پژوهش حاضر نسبت به آثار پیشین، اولین نکتهای که به چشم می‌خورد محدود بودن آن پژوهشها است. هر چند که پژوهشهای پیشین به انواع قلب نحوی پرداختهاند؛ بحث قلب نحوی به چپ و قرارگیری عنصری در جایگاه پسافعلی کمتر مورد توجه قرار گرفته است. علاوه براین، پژوهش حاضر ترتیب بینشان عناصر بند در سیاق محاورهای زبان فارسی را بررسی می‌کند؛ در حالی که پژوهشهای پیشین بر گونۀ رسمی زبان فارسی متمرکز بودهاند. همچنین، با وجود اینکه به مسئلۀ حذف پیشاضافه در جایگاه پسافعلی در آثار فرامر (1981) و رابرتز (2009) نیز اشاره شده است، پژوهش حاضر به حذف پیشاضافه در جایگاه پسافعلی در مورد عناصر غیراصلی با جزییات بیشتر پرداخته است. این پژوهش بر عوامل ناظر بر قرارگیری عناصر غیراصلی مقلوب در جایگاه قبل و بعد از فعل نیز پرداخته که در آثار قبلی بدان توجه چندانی نشده بود.

با توجه به یافتههای این پژوهش، آنچه را که رابرتز (2009: 97) ترتیب بینشان سازهها میداند؛ در سیاق محاورهای نیاز به بازنگری دارد. بر این اساس و با توجه به نتایج پژوهش حاضر، در این سیاق دو جایگاه بینشان برای افزودههای مقصد و افزودههای مکانی معرفی می‌شود. به عبارتی دیگر، هم جایگاه قبل از فعل و هم جایگاه بعد از فعل که هر دو جایگاه به‌طور عمده دارای اطلاع مفروض و غیرتأکیدی هستند. قرارگیری عناصر غیراصلی در هر یک از این دو جایگاه در سیاق محاورهای زبان فارسی وابسته به عوامل ناظر مذکور در بند است. این موضوع میتواند مؤید طیف برجستگی نیز باشد. بر اساس طیف برجستگی، ابتدای جمله بیشترین حد از برجستگی را دارد و انتهای آن کمترین میزان آن را و غیرتأکیدی است.

در تحلیل و بررسی دادهها نکات قابل‌توجهی به چشم میخورد که میتوانند به‌عنوان ویژگی‌های برجستۀ پسایندسازی عناصر غیراصلی در نظر گرفته شود. این نکات عبارت‌اند از:

ـ پسایندسازی عناصر غیراصلی بند در سیاق محاورهای صورت میگیرد.

ـ از میان عناصر غیراصلی بند تنها افزودههای مقصد و مکانی به جایگاه پسافعلی مقلوب شدهاند.

ـ افزودههای مقصد تمایل بیشتری به قرارگیری در جایگاه پسافعلی نسبت به افزودههای مکانی دارند.

ـ جایگاه پسافعلی بیشتر جایگاه اطلاع مفروض است.

ـ جایگاه پسافعلی جایگاهی غیربرجسته و غیرتأکیدی است.

ـ حذف پیشاضافه ویژگی جایگاه پسافعلی است که بیشتر با افزودۀ مکانی رخ می‌دهد.

ـ دو جایگاه بینشان قبل و بعد از فعل برای افزودههای مقصد و مکانی در سیاق محاورهای زبان فارسی معرفی میگردد.

ـ قرارگیری افزودههای مقصد و مکانی قبل و بعد از فعل اتفاقی نیست و تبیین دارد. عواملی ناظر بر ترتیب افزودههای مقصد و مکانی در جایگاه قبل و بعد از فعل وجود دارد که از میان این عوامل میتوان به نوع سیاق متن، نوع افعال، وجود یا عدم وجود تأکید، تعداد افزودههای موجود در بند، تأکید بر عناصر دیگر بند، نوع بند از لحاظ امری، پرسشی و غیره و در نهایت نوع افزودۀ مقصد و مکانی از نظر کامل بودن یا کوتاهشده اشاره کرد.

مراجع

منابع

پیرزاد، زویا. (1394). چراغها را من خاموش میکنم (چاپ 59). تهران: مرکز.

حسینی، سیده زهرا. (1394). دا (چاپ 154). تهران: سورۀ مهر.

دبیرمقدم، محمد. (1374). فعل مرکب در زبان فارسی. زبانشناسی، 12(1 و 2)،2ـ64.

https://sid.ir/paper/426265/fa

راسخمهند، محمد. (1382). قلب نحوی در زبان فارسی. رسالۀ دکتری، دانشگاه علامه طباطبائی.

راسخمهند، محمد. (1385). ارتباط قلب نحوی و تأکید در زبان فارسی. مجله دستور (ویژه‌نامۀ فرهنگستان)، 2(2)، 20ـ35 .

https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/578563

راسخمهند، محمد و موسوی، ندا .(1386). پسایندسازی در زبان فارسی. هفتمین همایش زبان‌شناسی ایران، به کوشش نعمت‌الله ایران‌زاده(49ـ66). تهران: دانشگاه علامه طباطبائی.

https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1078739

راسخمهند، محمد و قیاسوند، مریم. (1392). عوامل مؤثر در پسایندسازی در فارسی. مجله زبانشناسی و گویشهای خراسان، 5(9)، 27ـ47.

https://jlkd.um.ac.ir/article_25937.html

رضاپور، ابراهیم. (1392). قلب نحوی در گویش مازندرانی. دو ماهنامه جستارهای زبانی، 5(5)، 95ـ115.

https://lrr.modares.ac.ir/article_6345.html

صادقی میانرودی، نوشین و نورایی، الیاس. (1394). قلب نحوی در شعر سهراب سپهری. همایش بین المللی جستارهای ادبی و ارتباطات فرهنگی (40ـ50). تهران: مؤسسه سفیران فرهنگی مبین.

https://civilica.com/doc/533375

مرادی کرمانی، هوشنگ. (1394). خمره (چاپ 10). تهران: معین.

مرادی کرمانی، هوشنگ. (1394). مربای شیرین (چاپ 20). تهران: معین.

References

Birner, D., & Mahootian, S. (1996). Functional construction in inversion in English and Farsi. Languages Science, 18, 127-136. https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/0388000196000113

Browning, M., & Karimi, E. (1994). Scrambling to object position in Persian. In N. Crover & H. van Riemsdijk (Eds), Studies on Scrambling, (pp. 61-100). Berlin: Mouton de Gruyter.

Dabir-moghaddam, M. (1997). Compound verbs in Persian. Journal of Linguistics, 12(1-2), 2-64. [In Persian]

Frommer, P. (1981). Post verbal phenomena in colloquial Persian syntax

[Doctoral dissertation, University of Southern California].

Halliday, M. A. K., & Mathiessen, C. (2014). Halliday’s Introduction to Functional Grammar (4^th edition). U.K.: Routledge.

Hosseini, Z. (2015). Da. Tehran: Sooreh Mehr. [In Persian]

Karimi, S. (1991). Obliqueness, specificity and discourse function: Ra in Persian. Linguistic Analysis, 20(3), 1-191. https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/9780470758403.ch5

Karimi, S. (2003). Object positions and scrambling in Persian. In S. Karimi (Ed), Word Order and Scrambling (pp. 91-125). Oxford: Blackwell Publishers.

Moradi Kermani, H. (2015). Urn. Tehran: Moin. [In Persian]

Moradi Kermani, H. (2015). Sweet Jar. Tehran: Moin. [In Persian]

Pirzad, Z. (2015). Things Left Unsaid. Tehran: Markaz. [In Persian]

Rasekh-Mahand, M. (2003). Scrambling in Persian [Doctoral dissertation, Allameh Tabatabai University]. [In Persian]

Rasekh-Mahad, M. (2006). Scrambling and focus in Persian. Journal of Dstur, 2(2), 20-35. [In Persian]

Rasekh-Mahand, M., & Ghiasvand, M. (2013). Motivating factors of Postposing in Persian]. Journal of Linguistics and Khorasan Dialects, 5(9), 27-47. [In Persian] https://jlkd.um.ac.ir/article_25937.html?lang=en

Rasekh-Mahand, M., & Mousavi, N. (2007). Postposing in Persian. In N. Iranzadeh (Ed.), The 7^th Journal of International Conference on Linguistics (pp. 49-66). Tehran: Allameh Tabataba’i University. [In Persian]

Rezapour, A. (2014). Scrambling in Mazandarani dialect. Language Related Research, 5(5), 95-115. [In Persian]

Roberts, J. R. (2009). A Study of Persian Discourse Structure (in cooperation with Behrooz Barjesteh and Carina Jahani). Uppsala: Uppsala University Press.

Sadeghi Mianroodi, N., & Noorai, E. (2015). Scrambling in Sohrab Sepehri’s poetry. International Conference on Literary Essays and Cultural Communications (pp. 40-50). Tehran. [In Persian]

https://civilica.com/doc/533375

علم زبان

جایگاه پسافعلی عناصر غیراصلی بند در زبان فارسی

اصل مقاله

اصل مقاله

مراجع

مراجع

دوره 12، شماره 22
مهر 1404
صفحه 9-38

جایگاه پسافعلی عناصر غیراصلی بند در زبان فارسی

اصل مقاله

اصل مقاله

مراجع

مراجع

دوره 12، شماره 22مهر 1404صفحه 9-38

دوره 12، شماره 22
مهر 1404
صفحه 9-38