Language Science Studies

Language Science Studies

Linguistic Encodings of Hearing and Taste Senses across Three Lexical Categories in the New Persian Language from Sensory Linguistics Point of View

Document Type : Research Paper

Authors
Shahla Sharifi 1
Narjes-Banou Sabouri 2
1 Department of Foreign Languages and Linguistics, Faculty of Literature and Humanities, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran
2 Department of Linguistics, Faculty of Humanities, Payam-e-Noor University, Tehran, Iran
10.22054/ls.2025.82606.1688
Abstract
This study done within the sensory linguistics framework, aims at determining the rate of linguistic encodings of hearing sense in comparison to taste sense across three lexical categories; noun, adjective and verb, in the New Persian language. The assumption is that the rate of linguistic encodings in these three lexical categories for each sense is different and it’s also different from the other senses. It’s a qualitative, data-based research done by descriptive-analytical method. The research data was gathered from the Great Sokhan Dictionary which is one of the latest monolingual dictionaries of Persian and mostly comprehensive. All the nouns, adjectives and verbs related to hearing and taste senses were extracted and the frequency of each lexical category for each sense was determined and compared. Then the findings of this study were compared to the findings of Winter and Strik Lievers’ (2018) research in English. The results showed that the total rate of hearing linguistic encodings is a little more than twice of the taste sense ones. Also, the total number of verbs in hearing sense was ten times more than the verbs in the tase sense, which is along with the Winter and Strik Lievers’ view, but the number of nouns in the taste sense in the Persian data was a little more than the number of nouns in the hearing sense, though the distance was not meaningful. Comparing the result of Persian data to the English revealed there was a similarity between the linguistic encodings of the hearing sense across three lexical categories in these two languages but they are not the same regarding the taste sense.

1. Introduction
Human language encodes sensory experiences to transform internal perceptions into shared realities, but these representations vary widely across languages and grammatical categories. While pioneering research by Levinson and Majid (2014) highlighted cross-linguistic variations in sensory "ineffability", empirical studies (Strik Lievers, 2015; Winter & Strik Lievers, 2018) reveal stark grammatical asymmetries, noting that vision and hearing verbs typically dominate and drive metaphorical mapping.
Because sensory mapping is heavily influenced by cultural and ecological environments, relying solely on Western data is problematic. This study addresses this gap by investigating auditory (hearing) and gustatory (taste) lexical encodings across nouns, adjectives, and verbs in Modern Persian. The research addresses three central questions:
1. To what extent is the auditory sense encoded in Modern Persian compared to the gustatory sense across nouns, adjectives, and verbs?
2. What are the specific distributional characteristics and structural differences among these categories within each sense?
3. How do these Persian linguistic encodings contrast with or mirror those documented in English under the Winter and Strik Lievers (2018) framework?
2. Literature Review
2.1. Sensory Linguistics and the Neurobiological Hierarchy of Senses
Sensory linguistics connects language structure to human perception (Winter, 2019). While humans share five traditional senses, Ullmann (1959) proposed a hierarchy split between "higher-order", intellectual senses (vision, hearing) and "lower-order" visceral senses (touch, smell, taste). Neuroimaging supports this: vision and hearing utilize massive cortical networks and show the highest perceptual strength in language (Lynott & Connell, 2009). Conversely, taste and smell are structurally sparse but tightly coupled with the limbic system, giving their vocabulary heavier emotional valence (Winter, 2016).
2.2. The Auditory Modality: Neurobiological Foundations and Lexical Attributes
The auditory cortex processes fast, complex acoustic streams (loudness, pitch, timbre). In Modern Persian, this cognitive salience is reflected in specialized descriptors like bam (bass), zir (treble), and kesh-dâr (prolonged).
2.3. The Gustatory Modality: Neurobiological Foundations and Lexical Attributes
Flavor is a multi-sensory synthesis of taste, olfaction, and tactile feedback. Evolutionarily designed to detect nutrients or toxicity through five primary tastes (sweet, salty, sour, bitter, umami), taste remains difficult to encode linguistically, often relying on ambiguous, object-source naming (e.g., "tastes like an apple").
2.4. Sensory Linguistics and Lexical Categories
Based on prototype theory, lexical categories are structured around central exemplars: nouns denote stable objects, verbs denote dynamic actions, and adjectives denote stable properties (Croft, 2003).
2.5. The Winter and Strik Lievers Framework (2018)
This framework predicts how sensory properties dictate grammatical distribution. Because sound is dynamic, transient, and coupled with motion, the auditory sense is predominantly encoded via verbs. Conversely, taste is a static, object-dependent property; therefore, its distribution favors nouns and adjectives.
2.6. Domestic and International Research Background
In Persian linguistics, isolated studies on the auditory modality are virtually non-existent, with domestic research heavily favoring synesthesia, metaphor, or poetry (Afrashi & Joolaee, 2020; Karimi et al., 2013). Globally, taste encoding is recognized as highly restricted (Begley, 2021). The only comprehensive Persian baseline is by Sharifi and Sabouri (2023a, 2023b), who established the perceptual strength hierarchy for Persian speakers, noting it largely tracks English norms with minor language-specific variations.
3. Methodology
This corpus-based, descriptive-analytical study quantifies sensory vocabulary in Modern Persian using the Farhang-e Bozorg-e Sokhan dictionary (Anvari, 2002). Data was manually vetted and classified into three tiers:

Strictly Monomodal: Lexemes bound to one sense (e.g., Auditory: sedâ [sound]; Gustatory: maze [taste]).
Multimodal/Cross-modal: Polysemous or synesthetic terms (e.g., âheste [softly/slowly]).
Non-sensory: Abstract or figurative terms (excluded).

Ambiguities in nouns and adjectives were resolved using established sensory strength norms (Sharifi & Sabouri, 2023a), while verbs were classified via independent inter-rater coding by the authors.
4. Results and Discussion
To determine the primary grammatical category for each sense, unique lemmatized forms were quantified. Table 1 presents the distribution for the auditory sense:
Table 1. Distribution of Auditory Lexical Categories in Modern Persian





Total


Verbs


Adjectives


Nouns


Sensory Modality: Auditory






1286


605


366


315


Tokens (N)




100%


47.00%


28.46%


24.45%


Percentage (%)





The data demonstrates that verbs constitute the dominant auditory category (47.00%), followed by adjectives (28.46%) and nouns (24.45%). In coding verbs, complex predicates (light verb constructions) were counted as distinct items if a change in the light verb altered the aspectual profile (e.g., faryâd zadan vs. faryâd keshidan).
Within the adjectives, 206 tokens (56.3%) were active, passive, or habitative participles derived from verbal roots (e.g., muye-kon [wailing]). The clear hierarchical distribution is:
Verbs > Adjectives > Nouns
In English, Winter and Strik Lievers (2018) excluded deverbal adjectives, resulting in a hierarchy of Verbs > Nouns > Adjectives. If deverbal participles are removed from the Persian count, the adjusted Persian hierarchy perfectly mirrors the English pattern, confirming that the auditory sense is primarily represented via the verb.
Table 2 presents the distribution for the gustatory sense:
Table 2. Distribution of Gustatory Lexical Categories in Modern Persian





Total


Verbs


Adjectives


Nouns


Sensory Modality: Gustatory






576


59


135


382


Tokens (N)




100%


10.24%


23.44%


66.32%


Percentage (%)





Here, nouns dominate (66.32%), adjectives occupy a mid-tier position (23.44%), and verbs are heavily underrepresented (10.24%). The hierarchy is formalized as:
Nouns > Adjectives > Verbs
The total volume of auditory terms (1,286) is more than double the gustatory vocabulary (576). The most dramatic divergence occurs in verbs: the auditory system has 605 unique verbs, while the gustatory system has only 59.
Contrasting this with English gustatory data reveals a cross-linguistic divergence. English taste terms follow the pattern: Adjectives > Verbs > Nouns. This shows that while auditory encoding is consistent across both languages, gustatory mechanisms differ dramatically; Persian relies heavily on nominal structures, whereas English favors adjectives.
5. Conclusion
The empirical findings provide cross-linguistic validation for core hypotheses in sensory linguistics while revealing language-specific variations. First, Modern Persian data supports Winter and Strik Lievers' (2018) claim that the physical attributes of sound (transience, temporal extension, and kinetic action) are systematically reflected in grammar, making the verb the primary home for the auditory lexicon in both English and Persian.
Second, the study offers confirmation for the inverse hypothesis regarding taste. Because taste is an object-dependent, non-dynamic sense, it should theoretically favor nouns. While this hypothesis failed in English (where adjectives predominated), it was strongly confirmed by the Persian data, where nouns comprised over two-thirds of the gustatory vocabulary. This suggests that Persian leans heavily on nominal compounding and object-source naming, whereas English relies on dedicated sensory adjectives. Finally, the research confirms Begley’s (2021) assertions regarding the systemic ineffability of taste, as the Persian gustatory vocabulary is less than half the size of the auditory domain, a contrast rooted in neurobiological architecture and socio-cognitive practices.
Keywords
sensory linguistics
lexical categories
sense of hearing
sense of taste
linguistic coding
Subjects

1. مقدمه

انسان برای ارتباط با جهان و درک محیط پیرامونش از حواس خود بهره می­برد و سپس، برای ارتباط با دیگر انسان­ها، درک و دریافت خود را از جهان در قالب زبان رمزگذاری می­کند. این­که حواس مختلف چقدر در قالب زبان قابل‌رمزگذاری و بازنمایی هستند، اخیراً موضوع پژوهش­هایی قرارگرفته است؛ برای مثال لوینسون و مجید[1] (2014) در مورد تفاوت حواس در میزان زبان­گریزی[2] تحقیق کرده­اند. آنها معتقدند پرداختن به این مسئله به ما کمک می­کند که دریابیم ذهن چگونه کار می­کند و زبان چگونه با دیگر قوای ذهنی تعامل دارد. استرایک لیورز[3] (2015) با بررسی مجموعه داده­هایی از دو زبان انگلیسی و ایتالیایی به این نتیجه رسید که صفات مرتبط با حس لامسه زیاد هستند و صفات مرتبط با حس شنوایی کم؛ در عوض اسامی مربوط به حس شنوایی بیش­تر از اسامی مربوط به حس لامسه است. وینتر[4] و استرایک لیورز (2018) نیز به این موضوع اشاره می­کنند که نتایج تحقیقات انجام‌شده در این حوزه نشان داده است که در بیش­تر زبان­ها، افعال مرتبط با دو حس بینایی و شنوایی بیشتر از دیگر حواس است و همین­طور این افعال دستخوش گسترش معنایی[5] برای تحت پوشش قراردادن دیگر حواس می­شوند. از آنجا که نقش عواملی چون فرهنگ باعث ایجاد تفاوت در بازنمایی­های زبانی می­شود (Majid, 2015)، نیاز است در هر زبان چگونگی این رمزگذاری­ها و بازنمایی­ها مشخص شود و به این پرسش پاسخ داده شود که آیا فرضیه‌های مذکور در تمام زبان‌ها مصداق دارند یا خیر.

در پژوهش حاضر در صدد آن هستیم که میزان رمزگذاری­های دو حس شنوایی و چشایی را در زبان فارسی نو در قالب سه مقولۀ واژگانی اسم، صفت و فعل مشخص کنیم. پرسش­های این پژوهش از این قرارند: حس شنوایی در مقایسه با حس چشایی در سه مقولۀ واژگانی اسم، صفت و فعل در زبان فارسی به چه میزانی رمزگذاری زبانی می­شود؟ چه تفاوتی میان توزیع رمزگذاری­های زبانی در این سه مقوله در این دو حس در زبان فارسی وجود دارد و در نهایت، در چارچوب مطرح‌شده توسط استرایک لیورز (2018)، چه تفاوتی میان رمزگذاری­های زبانی این دو حس در دو زبان فارسی و انگلیسی وجود دارد؟

2. پیشینۀ پژوهش

در این قسمت ابتدا چارچوب کلی زبان‌شناسی حسی معرفی می شود و به نظراتی که در این نگرش وجود دارد، اشاره می‌شود. پس از آن، به بحث مقولات واژگانی و نحوۀ نگرش زبان‌شناسی حسی به این موضوع پرداخته می‌شود.

2ـ1. زبان‌شناسی حسی و حواس شنوایی و چشایی

پرداختن به این موضوع که انسان‌ها چطور در مورد حواس خود صحبت می‌کنند از حدود سالهای 1957 به بعد در آثار محققانی چون اولمان[6] (1959)، ویلیامز[7] (1976) و ویبرگ[8] (1983) مطرح شده (Winter & Strik Lievers, 2018)، اما استفاده از عنوان «زبان‌شناسی حسی[9]» به عنوان یک شاخۀ بین‌رشته­ای مطالعاتی، در آثار اخیر همچون کتاب وینتر[10] (2019) باب شده است که البته او کتاب را برگرفته از رسالۀ دکتری خود می­داند (Winter, 2019: XIII). این شاخۀ مطالعاتی، زبان را به حواس مرتبط می­کند؛ به عبارت دیگر در این شاخه مشخص می­شود که سخنگویان زبان­های مختلف آنچه را که توسط حواس مختلف دریافت می­کنند، چگونه در قالب زبان بازنمایی می­کنند. در مورد این که تعداد حواس چقدر است، توافق­نظر وجود ندارد، اما پنج حس پایه که به حواس ارسطویی[11] معروف هستند؛ شامل حس‌های بینایی، شنوایی، بویایی، لامسه و چشایی، موردتوافق همه هستند. در تحقیق حاضر، دو حس شنوایی و چشایی مورد توجه قرارگرفته است. حس شنوایی طبق سلسله­مراتب حواس[12] (Ulman, 1959) بعد از حس بینایی، در رأس سلسله‌مراتب جای دارد و جزء حواس برتر و بالاتر قرار گرفته است؛ زیرا این حس با تفکر و عقلانیت انسان ارتباط دارد. در برابر، حواس لامسه و چشایی که با غرایز و نفسانیات انسان مرتبط هستند، جزء حواس مرتبه پایین­تر محسوب شده‌اند. اگر چه این نوع نگاه به حواس و این نوع مرتبه­بندی موردتوافق همگان نیست، از آنجا که تحقیقات به­لحاظ زیستی و عصب‌شناختی تفاوت­هایی میان حس­های مرتبه بالاتر و پایین­تر نشان داده­اند (Winter, 2019: 11-13)، در این پژوهش یک حس از حواس مرتبۀ بالا و یک حس از حواس مرتبۀ پایین جهت مقایسه انتخاب شده است. از جمله این تفاوت­ها این است که در مورد حس بینایی که از حواس مرتبه بالاست، تصور می­شود که بین نیم تا دو سوم مغز برای پردازش بصری استفاده می­شود و هنگامیکه چشم­ها بازهستند، دو سوم از فعالیت الکتریکی مغز را به خود اختصاص می­دهند. جالب است که در تحقیقات انجام­شده در خصوص رمزگذاری زبانی حواس نیز، حس بینایی بیش­ترین میانگین قدرت درکی را در زبان­های مورد بررسی داشته است (Lynott & Connell, 2009؛ شریفی و صبوری، 1402). نتیجۀ تحقیق اسپید[13] و مجید (2019) نشان می­دهد که تظاهرات حسی ـ حرکتی[14] حواس مرتبۀ پایین از جمله حس چشایی کم است؛ از این­رو این دو محقق معتقدند درک زبان مرتبط با این حواس متکی به تظاهرات هیجانات و احساسات و همچنین، تظاهرات دو حس بالاتر یعنی بینایی و شنوایی است. به­عبارت ساده­تر، حواس پایین­تر از طریق حواس بالاتر و هیجانات درک می‌شوند. وینتر (2016) نیز بر این نکته اذعان دارد که چه در رفتار و چه در مغز، حس‌های چشایی و بویایی به‌شدت به پردازش هیجانات مرتبط‌اند. وینتر نشان می­دهد که به قیاس با این وابستگی مغزی، واژگان این دو حس هم ظرفیت هیجانی احساسی بیش­تری نسبت به واژه­های مرتبط با دیگر حواس دارند. با توجه به آنچه گفته شد، در خصوص وضعیت زیستی ـ عصب‌شناختی[15] دو حس منتخب توضیحاتی در ادامه ارائه می­دهیم.

کورتکس شنوایی اولیه[16] که بر روی لوب گیج­گاهی[17] و در کنار هر یک از نیمکره‌های مغز قرار دارد، در تحلیل کردن پیام‌های شنیداری پیچیده به­ویژه در زمان­بندی صدا مانند پیشی و پسی[18] در اصوات گفتار انسان نقش دارد. اطلاعات واردشده به هر دو گوش، در کورتکس‌های شنوایی، روی هر دو هر طرف کورتکس کدگذاری می‌شود. اندام مرتبط با حس شنوایی گوش است. گوش می­تواند صدای موسیقی، صداهای زبانی و صداهای محیطی را از هم متمایز کند و به این ترتیب، کمک بزرگی به حیات انسان بنماید. ادراک از طریق گوش­های انسان نسبت به چشمان او سریع­تر است؛ بنابراین صدا زودتر پردازش می­شود تا تصویر. برای مثال، در حالی­که محرک بینایی در حال پردازش است، هفت تا هشت واژه درک و دریافت می­شوند (Shelton & Kumar, 2010). از آنجا که این حس برای ایجاد ارتباط با محیط پیرامون انسان و البته تعامل انسان­ها با یکدیگر نقش مهمی دارد، وجود آن برای انسان اهمیت بسیار زیادی دارد. حس شنوایی همچون حس بینایی که با مؤلفه­های مختلفی ازپدیده­ها[19] مثل شکل، اندازه، رنگ و دیگر کیفیات در ارتباط است و یا مانند حس لامسه که با فشار، گرما، زبری و نرمی و مؤلفه­های مشابه دیگر در چیزها مرتبط است، با مؤلفه­های بلندی، زیروبمی و کشش و شدت صدا در ارتباط است. این مؤلفه‌ها ممکن است مانند رنگ و شکل و اندازه برای انسان­ها ملموس نباشند، اما انسان­ها می­توانند بین صدای بلند و آرام یا زیر و بم تمایز قائل شوند. صفاتی چون «بم» و «زیر»، «کلفت» و «نازک» و «کش­دار» که برای صدا به­کار می­روند، نشان­دهندۀ توجه انسان­ها به این ویژگی­های صداست.

اندامِ حس چشایی، زبان است که با اندام حس بویایی یعنی بینی رابطۀ نزدیک دارد، اما جالب است بدانیم مرکز درک چشایی که در لوب آهیانه­ای[20] مغز قرار دارد، کمی عقب­تر از بخش لامسۀ زبان و دهان است؛ به این دلیل عملاً درک کامل چشایی علاوه‌بر حس بویایی، تحت‌تأثیر حس لامسه نیز هست (حائری روحانی، 1382: 84). حس چشایی، یک حس شیمیایی محسوب می‌شود و جزء اولین دستگاه‌های حسی انسان به‌شمار می‌آید (خداپناهی، 1383: 180). این امر به­نوعی نشان­دهندۀ ابتدایی‌بودن این حس است. انسان قادر است صدها مزۀ مختلف را درک کند. تصور می‌شود که تمام این مزه‌ها مجموعه‌ای از مزه‌های چشایی اولیه باشند، همان‌طور که تمام رنگ‌هایی که می‌بینیم در واقع ترکیبی از سه رنگ اصلی هستند (گایتون، 1387: 662). باوجوداین، همچنان که پیش­تر گفته شد، علی‌رغم ابتدایی‌بودن دستگاه حس چشایی و اهمیت این حس در بقای انسان، رمزگذاری این حس در زبان­ها آسان به نظر نمی­رسد. با توجه به آنچه گفته شد، یعنی تفاوت حواس به‌لحاظ عصب‌شناختی و زیستی، مؤلفه‌های مرتبط با هر حس و تفاوت میزان زبان‌گریزی آنها، چگونگی و سهم رمزگذاری زبانی حواس در زبان‌ها موردتوجه زبان‌شناسان قرار گرفته است.

2ـ2. زبان‌شناسی حسی و مقولات واژگانی

واژه­ها نیز چون دیگر پدیده­ها دسته­بندی شده­اند و برای این دسته­بندی­ها که بر اساس ملاک­های متنوعی صورت گرفته، اسامی مختلفی گذاشته شده است؛ عباراتی چون اجزای کلام[21]، مقولات نحوی[22]، طبقات دستوری[23]، طبقات واژگانی[24] و مقولات واژگانی[25] کمابیش با یک معنا برای دسته­بندی واژه­ها به کاررفته­اند. از جمله معیارهایی که برای مقوله­بندی واژه­ها به کارگرفته شده، می­توان به معیارهای صرفی (برای مثال چه وندی به چه پایه­ای[26] اضافه شده)، معیارهای نحوی (برای مثال واژ­ۀ موردنظر چه جایگاهی را در عبارت اشغال کرده)، معیارهای معنایی (واژۀ موردنظر چه نوع معنایی را بازنمایی کرده) و معیارهای آوایی (برای مثال جای تکیه[27] در واژۀ موردنظر کجاست) اشاره کرد (Winter & Stirk Lievers, 2018). البته برخی از محققان مقولات دستوری را از مقولات واژگانی متمایز می­کنند و یکی از ملاک­های تمایزشان این است که مقولات واژگانی دارای محتوای معنایی­اند. راش[28] (1999) در مورد چگونگی مقوله­بندی، چهار ویژگی را مطرح می­کند:

1ـ اعضای یک مقوله به یک نسبت عضو مقوله نیستند؛ 2ـ اعضای مقوله، دارای ساختار شباهت خانوادگی هستند؛ 3ـ حاشیه­های یک مقوله مبهم است (یعنی وضعیت اعضای حاشیه­ای به اندازه اعضای اولیه شفاف نیست)؛ 4ـ مقوله­ها را نمی­توان توسط تعداد یکسانی از مشخصه­های لازم و کافی تعریف کرد.

این نوع نگاه به مقوله­بندی به نگاه رده­شناسان نزدیک است، زیرا آنها اعضای یک مقوله را به یک اندازه و میزان، عضو آن مقوله نمی­دانند و به مفهومی تحت‌عنوان سرنمون یا نمونۀ اولیه[29] اعتقاد دارند که شامل اعضایی از مقوله می­شوند که دارای تمامی ویژگی­های آن مقوله هستند، در حالی­که برخی اعضا دارای تمام ویژگی­ها نیستند که به آنها اعضای حاشیه­ای و فرعی[30] می­گویند (Croft, 2003: 162).

درست است که در مورد تعداد مقولات و اصطلاحات به‌کاررفته در تعریف آنها توافق­نظر کامل وجود ندارد، اما در صورت اعتقاد به مفهوم مقوله­بندی، در این نکته که سه مقولۀ اسم، فعل و صفت از مقولات پایه­ای هر زبانی هستند، اختلاف نظری وجود ندارد. این سه مقوله از مقولات محتوایی محسوب می­شوند و برای تمایزشان برخی ویژگی­های مشترک در همۀ زبان­ها وجود دارد و البته برخی ویژگی­های زبان وابسته. به همین جهت در این مقاله این سه مقوله در مورد حواس شنوایی و چشایی موردنظر قرار گرفته است.

3ـ2. پژوهش‌های مرتبط با تحقیق حاضر

تا آنجا که نگارندگان بررسی کرده­اند، در خصوص بررسی حس شنوایی به­طور مجزا از حواس دیگر در زبان فارسی و چارچوب علم زبان­شناسی، پژوهشی منتشر نشده است. به­طور کلی، در خصوص حواس، از منظر زبان­شناسی شناختی پژوهش­هایی انجام شده است که بیشتر این تحقیقات متمرکز بر حس­آمیختگی[31] و تعیین حوزه­های مبدأ و مقصد[32] در ترکیبات حس­آمیخته بوده است. پژوهش افراشی و جولایی (1399) از این دست است. در مورد حواس دیگر در چارچوب­های دیگر زبان­شناختی، مانند چارچوب شناختی ـ فرهنگی[33] آثاری منتشر شده است؛ برای مثال، شریفی و یزدان‌مهر (1401) مقایسه­ای در خصوص مفهوم­سازی­ها و رمزگذاری­های زبانی حس بویایی در زبان فارسی و روسی انجام داده­اند و شباهت­ها و تفاوت­های این دو زبان را به‌لحاظ مفهوم­سازی­ها و رمزگذاری­های زبانی این دو حس در این چارچوب نشان داده­اند.

در خصوص حس چشایی، مرتبط­ترین اثر داخلی با موضوع این پژوهش، مقالۀ کریمی و همکاران (1392) است که در خصوص حس چشایی در آثار مولوی منتشر شده است. کتاب بگلی[34] (2021) در خصوص مفهوم­سازی­های حس چشایی در زبان انگلیسی هم از جمله آثار خارجی مرتبط با این تحقیق است. نتیجۀ بررسی مفهوم­سازی­ها و رمزگذاری­های زبانی در زبان انگلیسی طبق گفتۀ مؤلف کتاب مذکور این است که رمزگذاری­های زبانیِ این حس محدود و اساساً رمزگذاری این حس دشوار است؛ با این­حال این کم‌بودن بازنمایی و دشواربودن رمزگذاری به معنای بی­اهمیت‌بودن آن نیست.

مطالعات نگارندگان نشان داد که در چارچوب زبان­شناسی حسی آثار اندکی در داخل کشور به انجام رسیده است که تحقیقات شریفی و صبوری (1402، الف؛ 1402، ب، انتشار آنلاین) از آن جمله­اند. پژوهش نخست در خصوص تفاوت حواس در توزیع صفات حسی در داستان­های کوتاه رئال و سوررئال فارسی معاصر است و هدف از تحقیق آن بوده که با بررسی توزیع صفات حواس مختلف در این داستان­ها اول اینکه معلوم شود کدام حس بیش­ترین صفات حسی را به خود اختصاص داده و دوم اینکه آیا این توزیع منطبق با ویژگی‌های رئال و سوررئال بودن آثار هست یا خیر. در پژوهش دوم، میانگین قدرت درکی حواس پنج­گانه در زبان فارسی مشخص و معلوم شده که این میانگین در صفات حسی فارسی تفاوت اندکی با سلسله­مرتبۀ میانگین قدرت درکی[35] لینوت و کانل[36] (2009) دارد که بر اساس صفات حسی انگلیسی ارائه شده است. از یک سو، با توجه به اهمیت حواس و نقش مهم آنها در حیات انسان­ها و مفهوم­سازی­های مختلف آنها در زبان، و از سوی دیگر، تفاوت­ زبان­ها در رمزگذاری­های زبانی (که ناشی از تفاوت­های فرهنگی است)، جای کار در خصوص جنبه­های مختلف این رمزگذاری­ها و منعکس‌کردن شباهت­ها و تفاوت­ها در حوزه­های بینازبانی وجود دارد. از این­رو، این پژوهش با هدف کسب اطلاعاتی در این زمینه به انجام رسیده است.

3. مبانی نظری

وینتر و استرایک لیورز (2018) در مورد حس شنوایی معتقدند که این حس مسئول آن نوع کیفیت درکی است که ذاتاً پویا[37] است و تجربۀ شنوایی شامل بخش عمده­ای از پویایی فضایی ـ زمانی[38] است؛ حتی چیزی بیش از آنچه در تجربۀ دیگر حواس وجود دارد، که البته این ادعای اخیر جای بحث دارد. علت پویایی حس شنوایی را در وهلۀ اول به دلیل ارتباط زیاد تولیدات صوتی با حرکت دانسته­اند و در وهلۀ بعد، این­که صداهایی که ما می­شنویم عموماً زمان­گذر هستند و اگر هم این­طور نباشند، دستخوش تغییرات درونی مانند تغییرات فرکانس هستند. به دلیل نیازمندی صدا به حرکت و کنش، می بینیم که یک تکه سنگ به‌خودی‌خود صدایی ندارد، اما اگر آن را پرت کنید و در آن شکافی ایجاد بشود و بشکند، یا به جایی بخورد و آن را بشکافد، صدا ایجاد می­شود. به عبارت دیگر، یک چیز صدا ندارد و برای تولید صدا باید بیش از یک چیز وجود داشته باشد. با توجه به ماهیت رویدادبنیاد، یعنی فرایندیِ چیزهای صدادار، صدا زمان را اشغال می­کند؛ یعنی نیازمند گذر زمان است، برخلاف چیزهایی که ممکن است به­طور کامل در یک لحظۀ زمانی وجود داشته باشند و نیازمند گذر زمان نباشند. با توصیفاتی که صورت گرفت، صداها همانند رنگ یا شکل چیزها نیستند که به اشیا و چیزها چسبیده باشند و جزئی از آن اشیا یا چیزها باشند؛ حتی آنهایی که مخالف گفته­های بالا در مورد خصوصیت پویای صدا هستند و معتقدند یک شی هم می­تواند صدا تولید کند، مثلاً بلرزد هم نمی­توانند انکار کنند که همان لرزش نیازمند محرک بیرونی است؛ یعنی لرزش در ذات شیء نیست.

به­عنوان نمونه­ای از ارتباط تولید صدا با حرکت، می­توان تولید صدا توسط تارهای صوتی[39] و در دستگاه گفتاری انسان را مثال زد که همۀ ما هر روزه با آن سروکار داریم؛ البته همپوشی این رابطۀ حرکت و صدا همیشه کامل نیست. بدین معنا که ممکن است صدا را بشنویم و حرکت را درک نکنیم، یا حرکت را احساس کنیم، ولی صدایی نشنویم که این مسئله به‌دلیل محدودیت­های حواس انسان است. برای مثال، اگر حرکتی را در فاصلۀ خیلی دور ببینیم، ممکن است صدایی از آن نشنویم. همین­طور، ممکن است صدای بال‌زدن برخی حشرات در دامنۀ شنوایی ما انسان­ها نباشد. همچنین، ممکن است اگر موسیقی را با چشمان بسته گوش کنیم، شاهد حرکتی نباشیم، اما صدا را بشنویم. بنابراین، در حالی­که حرکت­ها مولد صوت هستند و همۀ صداها با حرکت ایجاد می­شوند، اما همۀ صداها و مولدهای صدا در محدودۀ حواس ما نیستند. این رابطۀ بین صدا و حرکت که در مورد صدا خیلی قوی است، در مورد دیگر حواس به این قوت نیست. ویژگی دوم صدا که ماهیت پویا به آن می­دهد، ویژگی زمان­گذر بودن یا دیرش زمانی است، یعنی این­که صدا آغاز، میانه و پایان دارد. بنابراین، در یک محدودۀ زمانی تولید می­شود، اما برای همیشه ادامه پیدا نمی­کند. واژه­هایی مثل squealling (جیغ کشیدن)، beeping (بوق زدن) و barking (پارس کردن)  نشان‌دهندۀ این ویژگی هستند. با توجه به دو ویژگی فوق، انتظار می‌رود که رمزگذاری­های زبانی حس شنوایی در مقولۀ فعل که بیش­تر متضمن این دو ویژگی است، بیش از دو مقولۀ دیگر یعنی اسم و صفت باشد.

باوجوداین، در خصوص حس چشایی وینتر و استرایک لیورز (2018) بر این باورند که اگر چه این حس حداقل به‌صورت موقت می­تواند دارای پویایی باشد (مثلاً شخص ممکن است آرام­آرام از مزۀ یک چیز در دهانش آگاهی پیدا کند، یعنی مزۀ یک چیز در دهان به­تدریج و آرام­آرام قوی­تر بشود و سپس از بین برود)، اما این حس فاقد بسیاری از ویژگی­های پویایی حس شنیداری است . به­علاوه این حس بسیار با «چیزها» سروکار دارد، یعنی ما فکر می­کنیم که یک چیز به­طور خاص این مزه را می­دهد؛ یعنی مزه یا طعم ویژگی یک چیز یا شیء است، در حالی­که صدا، حاصل کنش یا حرکت یک چیز یا یک شیء است.

با توجه به ماهیت متفاوت این دو حس، وینتر و استرایک لیورز پیش­بینی می­کنند که نحوۀ توزیع نمونه­ها و مصداق­های این حواس در قالب مقولات زبانی متفاوت باشد.

4. روش

پژوهش حاضر به روش توصیفی ـ تحلیلی انجام شده است. این پژوهش از نوع داده­بنیاد است، بنابراین برای انجام آن نیاز به منبع داده بود. یکی از دشواری­های پژوهشگران این بود که هیچ پایگاه داده[40]ای وجود ندارد که واژگان حسی زبان فارسی را فهرست کرده باشد. افزون بر این، محققین با سه نوع داده مواجه بودند: دستۀ نخست، واژه­های حسی که کاملاً به یک حوزۀ حسی (در این مقاله حس شنوایی یا چشایی) تعلق دارند؛ مانند «صدا»، «بانگ» ، «آواز» و «ندا» که در مقولۀ اسامی حس شنوایی قرار می­گیرند یا «شنیدن» و «گوش کردن» که در مقولۀ افعال حس شنوایی قرارمی­گیرند، یا «بی­صدا» و «ساکت» که در مقولۀ صفات حس شنوایی قرار می­گیرند؛ یا «مزه»، «طعم» و «ذائقه» که در دستۀ اسامی حس چشایی؛ «چشیدن»، «مزه دادن» و «طعم داشتن» که در دستۀ افعال حس چشایی و «بی­مزه» و «مزه­دار» که در مقولۀ صفات چشایی قرار دارند. دستۀ دوم واژه­هایی هستند که تاحدی به مقولۀ شنوایی مرتبط‌اند، اما به حس یا حواس دیگری هم قابل‌انتساب هستند؛ برای مثال، «آهسته» هم به حس شنوایی قابل‌انتساب است و هم به حس بینایی، یا «خشن» هم به حس شنوایی مرتبط است و هم به لامسه. دستۀ سوم واژه­های غیرحسی هستند. در این پژوهش دستۀ سوم از بررسی­ها حذف شدند، اما در مورد دستۀ دوم محققین واژه­هایی را در نظر گرفتند که طبق رویکرد لینوت و کانل (2009) بیش­تر به حس شنوایی تعلق داشتند تا به حواس دیگر. برای تصمیم­گیری در مورد میزان تعلق واژه به حواس مختلف در بخش صفات و اسامی، از نتایج تحقیق شریفی و صبوری (1402 الف؛ 1402، ب) تا حد ممکن استفاده شد[41]. این در حالی است که در بخش افعال، ملاک و معیار، نظر دو محقق این تحقیق بوده است که به­طور جداگانه در مورد واژه­ها نظر داده­اند و در صورت مطابقت نظرات، واژه­ها در مقولات مختلف حس شنوایی یا چشایی در نظر گرفته شده و انتخاب شده­اند.

با توجه به آنچه گفته شد، از آنجا که لازم بود تحلیل به­صورت دستی صورت بگیرد، میزان داده­ها نمی­توانست زیاد باشد و در عین­حال لازم بود به منبعی معتبر و قابل‌استناد ارجاع شود. از سوی دیگر، به این دلیل که قرار بود داده­های دو حس با هم مقایسه شوند، امکان انتخاب پیکره‌های متفاوت و پایگاه دادۀ[42] باز در این پژوهش وجود نداشت. از این­رو، فرهنگ بزرگ سخن (1381) به این منظور انتخاب شد که افزون بر متأخربودن، با 8592 صفحه از جامعیت خوبی نیز برخوردار است. مداخل این فرهنگ دو بار به­طور کامل بررسی شد؛ یک بار برای جمع­آوری اسامی، افعال و صفات مرتبط با حس شنوایی و بار دوم برای جمع­آوری همین داده­ها برای حس چشایی. پس از استخراج داده­ها، بسامد هر یک از مقولات واژگانی برا ی هر حس محاسبه و داده­های دو حس با یکدیگر مقایسه شد. از آنجا که پژوهش مشابهی در زبان انگلیسی توسط وینتر و استرایک لیورز (2018) به انجام رسیده بود، در پایان، یافته­های تحقیق حاضر با تحقیق مذکور مقایسه شد.

5. یافته‌ها

پیش­تر ذکر شد که برای پی‌بردن به این مسأله که حس شنوایی در زبان فارسی نو در قالب کدام مقولۀ واژگانی (اسم، صفت یا فعل) بیش­تر بازنمایی شده است، به شمارش موارد ظهورنمونه­های[43] حسی هر مقوله پرداخته­ایم. از آنجا که از فرهنگ بزرگ سخن استفاده کرده­ایم، نمونه­ها منحصربه‌فرد بوده­اند؛ به­عبارت دیگر، از یک نمونه، برای مثال، فعل حسی «مزه کردن» یا اسم «مزه» یا صفت «مزه­دار» چندین مورد در منبع داده وجود نداشته و بنابراین، هر نمونه تنها یک­بار شمارش شده است. در ادامه، در جدول (1) تعداد اسامی، صفات و افعال شمارش­شده در خصوص حس شنوایی ارائه می­شود:

جدول 1. تعداد اسامی صفات و افعال حس شنوایی

حس شنوایی

اسامی

صفات

افعال

جمع کل

تعداد نمونه‌ها

315

366

605

1286

درصد

45/24

46/28

47

100

 

همچنان­که ملاحظه می­شود، تعداد افعال شنوایی بیش از صفات، و تعداد صفات بیش از اسامی است. در مورد داده­های فوق چند نکته قابل­ذکر است. در خصوص افعال، شمارش این گونه انجام شد که چنانچه فعل سبک یا همکرد در فعل مرکب تغییر می­کرد، دو فعل شمارش می­شد؛ برای مثال، «فریاد زدن» و «فریاد کشیدن» دو فعل شمارش شده است. همینطور «صدا زدن» و «صدا کردن»، «هو کشیدن» و «هو کردن»، «جیغ زدن» و «جیغ کشیدن» و غیره. نکتۀ دیگر در مورد صفات است: بیش­تر صفاتِ شنوایی در واقع صفات مرکبی بودند که پایۀ فعلی داشتند. از مجموع 366 صفت، 160 مورد (تقریباً نیمی از صفات)، صفات غیرفعلی بودند. برای مثال، «کر»، «لال»، «ساکت»، «خوش­صحبت» «خوش­زبان» و بقیۀ صفات صفات فاعلی و مفعولی بودند؛ مانند «مویه­کن»، «گویا»، «شنوا»، «حرف­شنو»، «زبان­باز»، «زبان­بسته»، «زبان­بریده»، «نغمه­خوان» و غیره. در ضمن همان­طور که می­دانیم به‌دلیل قاعده‌مندی بسیار ترکیبات صفتیِ ساخته­شده با وند فاعلی /-ande/، همۀ صفاتی که با این وند و فعل سبک «کردن» ساخته می­شوند در فرهنگ فهرست نشده­اند، برای مثال «دعاگو» در فرهنگ فهرست شده، اما «دعاکننده» در مداخل نیامده است. بنابراین، اولاً چنانچه تمام صفات فاعلی و مفعولیِ مبتنی بر فعل را در مجموع افعال لحاظ کنیم، تعداد صفات شنوایی را بیش از آنچه در این جدول آمده، می­توان در نظر گرفت و البته تعداد صفات از اسامی بیش­تر می­شود. دوم، با توجه به تعداد بالای افعال و با توجه به این واقعیت که بیش­تر صفات مربوط به این حس هم صفات فعلی هستند، به­طور قطع می­توان گفت که حس شنوایی در زبان فارسی نو بیش­تر در قالب فعلی بازنمایی می­شود.

از آنجا که وینتر و استرایک لیورز (2018) پژوهش مشابهی بر روی بازنمایی حواس در قالب مقولات واژگانی در زبان انگلیسی انجام داده­اند، در این بخش یافته­های این دو محقق در مورد حس شنوایی در زبان انگلیسی را با یافته­های نگارندگان این مقاله درزبان فارسی مقایسه می­کنیم.

نخست، باید گفت که وینتر و استرایک لیورز (2018) صفات فعلی را از جمع صفات مربوط به حس شنوایی در زبان انگلیسی کنار گذاشته­اند. بنابراین، با حذف این بخش در زبان انگلیسی تعداد صفات از اسامی و افعال کمتر شده است. از این­رو، در فارسی هم اگر این کار را بکنیم، صفات کمترین میزان بازنمایی حس شنوایی را به خود اختصاص خواهند داد. طبق یافته­های دو پژوهشگر فوق که مبتنی بر داده‌های پایگاه دادۀ لینوت و کانل (2013; 2009) و وینتر (2016) بوده است، میزان بازنمایی حس شنوایی در قالب این سه مقوله از زیاد به کم به­صورت زیر است:

افعال > اسامی > صفات

یافته­های تحقیق حاضر در صورتی که صفات فعلی در آن لحاظ نشود، با یافتۀ آن دو همسو است، اما در صورت لحاظ کردن صفات فعلی به صورت زیر خواهد بود:

افعال> صفات> اسامی

در هر صورت، نظر وینتر و استرایک لیورز (2018) مبتنی بر بیش­ترین بازنماییِ زبانیِ حس شنوایی در قالب مقولۀ فعل، در زبان فارسی نو هم صدق می­کند. همچنین، بازنمایی حس شنوایی در زبان فارسی نیز، طبق پیش‌بینی‌های صورت‌گرفته و همانند زبان انگلیسی در سه مقولۀ واژگانی اسم و صفت و فعل یکسان نیست.

در جدول (2) اطلاعات مربوط به حس چشایی ارائه می­شود:

 

جدول 2. توزیع اسامی، صفات و افعال حس چشایی

حس چشایی

اسامی

صفات

افعال

جمع کل

تعداد نمونه‌ها

382

135

59

576

درصد

32/66

44/23

24/10

100

همان­طور که در جدول (2) مشاهده می­شود، تعداد اسامی در حس چشایی به­طرز معنادار و قابل­ملاحظه­ای از صفات و افعال بالاتر است و در مقایسۀ این سه مقوله، تعداد افعال به­طرز قابل­ملاحظه و معناداری از دو مقولۀ دیگر کمتر است. بنابراین، می­توان ترتیب مقولات را بر اساس تعداد نمونه­ها از زیاد به کم در زبان فارسی به شکل زیر نشان داد:

اسامی > صفات > افعال

مقایسۀ داده­های جدول (1) و (2) نشان می­دهد که اولاً، تعداد کل نمونه­های حس شنوایی بیش از دو برابر حس چشایی است و در مقایسۀ تک­تک مقولات ملاحظه می­شود که تعداد اسامی حس چشایی (382) کمی بیش از حس شنوایی (315) است. از طرفی، تعداد صفات حس چشایی نسبت به حس شنوایی اندکی کمتر از سه برابر است (به‌ترتیب 135 و 366) که این میزان تفاوت، معنادار است. بیش­ترین تفاوت، اما در تعداد افعال این دو حس است. حس چشایی تنها (59) فعل و حس شنوایی (605) فعل دارد؛ یعنی تعداد افعال شنوایی بیش از ده برابر افعال حس چشایی است.

نمودار 1. مقایسۀ درصد فراوانی اسامی، صفات و افعال حسی در حس چشایی و شنوایی

مقایسۀ داده­های حس چشایی در فارسی با داده­های وینتر و استرایک لیورز (2018) بر اساس پایگاه دادۀ لینوت و کانل (2009 2013 ;) و وینتر (2016) در زبان انگلیسی مشخص می‌کند که در زبان انگلیسی توزیع مقولات واژگانی از زیاد به کم چنین است:

صفات > افعال > اسامی

بنابراین، در مورد توزیع مقولات سه­گانه در حس چشایی، فارسی و انگلیسی مشابه هم نیستند.

6. بحث و نتیجه‌گیری

پیش­تر گفته شد که به‌دلیل ارتباط حس شنوایی با دو ویژگی زمان‌گذربودن و کنش­مندی، پیش­بینی وینتر و استرایک لیورز (2018) این بود که این ویژگی در زبان نیز متجلی شود. از آنجا که ویژگی سرنمون فعل بازنمایی کنش (و رویداد و فرایند) است، از این­رو، این حس بیش­تر در قالب مقولۀ فعل در زبان­ها بازنمایی می­شود و بررسی زبان انگلیسی این فرض را در این زبان اثبات کرده است. یافته­های پژوهش حاضر نشان دادند که این فرض در مورد زبان فارسی نو نیز صادق است. وینتر و استرایک لیورز همچنین، حس چشایی را دارای پویایی کمتر دانسته و بیش­تر آن را با چیزها مرتبط می­دانند که این مسأله به معنای تعداد بیش­تر اسامی حس چشایی می­تواند باشد؛ چرا که ویژگی سرنمون اسم همین است که برچسب چیزها باشد، اما این پیش­بینی در زبان انگلیسی صادق نبوده است. طبق یافته­های تحقیق حاضر، با وجود تعداد کمتر کل نمونه­های حس چشایی نسبت به شنوایی(کمتر از نصف)، تعداد اسامی حس چشایی کمی از حس شنوایی بیش­تر است؛ بنابراین، یافته­های تحقیق حاضر در راستای تأیید نظر وینتر و استرایک لیورز هستند.

همچنین، این فرضیه مطرح کرد که میزان رمزگذاری­های زبانی در قالب این سه مقوله در حواس مختلف یکسان نیست و همان­طور که داده­های این مقاله نشان دادند، تعداد نمونه­های سه مقولۀ حس شنوایی با حس چشایی متفاوت بود و این فرضیه نیز در زبان فارسی تأیید می­شود. از دیگر سو، در مورد یافته­های بگلی (2021) در این خصوص که حس چشایی به‌سختی در زبان­ها رمزگذاری می­شود، تعداد کلی نمونه­ها در سه مقولۀ واژگانی در حس چشایی در زبان فارسی کمتر از نصف داده­های شنوایی بود؛ بنابراین می­توان این فرض را در زبان فارسی نیز صادق دانست.

همچنان­که پیش­تر گفته شد، تفاوت­هایی به­لحاظ زیستی و عصب­شناختی بین حواس مرتبۀ بالا و پایین از جمله حس شنوایی و چشایی وجود دارد. این موارد را هم به آن تفاوت­ها می­توان افزود: حس شنوایی از حواس دور محسوب می­شود و حس چشایی از حواس نزدیک؛ یعنی برد حس شنوایی برای دریافت محرک بیش از حس چشایی است. همچنین، دلیل دیگر شاید ارتباط زیستی نزدیک حس شنوایی با بینایی باشد؛ چرا که برای حفظ تعادل که برای انسان بسیار اهمیت دارد، گوش داخلی و چشم­ها یعنی دو حس شنوایی و بینایی هم­زمان درگیر هستند. در حالی­که در سوی دیگر طیف، یعنی حواس مرتبۀ پایین­تر گفته شد که سه حس بویایی، چشایی و لامسه با هم ارتباط دارند (حائری روحانی، 1382) و جالب است که حس لامسه هم از حواس نزدیک به حساب می­آید. این تفاوت­ها به اضافۀ رمزگذاری سخت‌تر برخی حواس مانند چشایی و بویایی نسبت به بینایی و شنوایی، ممکن است در تفاوت در بازنمایی­های زبانی دخالت داشته باشد. در عین حال، همان­طور که برخی محققان همچون لاینز[44] (1977)، مورفی[45] (2010) و گاردنفورس[46] (2014) ادعا می­کنند، شاید تعیین مقولۀ واژگان هم به‌طور کاملاً نظام­مند امکان­پذیر نباشد؛ زیرا نمونه­های زبانی همه نمونه­های سرنمون نیستند و همیشه در داخل طیفی از واژگان که به یک مقوله نسبت داده می­شوند، نمونه­های حاشیه­ای وجود دارند که فقط برخی از ویژگی­های مقوله را دارا هستند. نکتۀ دیگری که می­تواند تبیین­گر تفاوت نتایج در کارهای تحقیقاتی در مورد دسته‌بندی مقوله­ای حواس باشد، پایگاه داده­هایی است که از آنها استفاده می­شود. طبیعتاً در تحقیقات پیکره‌بنیاد کیفیت و قابل‌تعمیم‌بودن پیکره وابسته به حجم پیکره و چگونگی گردآوری پیکره است. برای مثال، پیکره­ای که صرفاً مبتنی بر کاربرد اهل زبان در فضای مجازی‌ست، به‌لحاظ گستردگی و تنوع رمزگذاری‌های زبانی تعمیم لازم را نخواهد داشت. در پیکره­های مربوط به مقولات واژگانی هم ممکن است تعداد صفات، اسامی یا افعالِ تمام حواس به‌طور کلی بیشتر از دو مقولۀ دیگر باشد، یا میزان سرنمون‌های هر مقوله در پیکره کمتر یا بیشتر باشد.

وینتر و استرایک لیورز (2018) در پایگاه داده هایی که خود در مورد بازنمایی مقوله­ای حواس در زبان انگلیسی استفاده کرده­اند به وجود این اریبی[47] در داده های پیکره­ها اشاره کرده­اند. برای مثال طبق نظر این محققان در پیکرۀ صفتی لینوت و کانل (2009)، گرایش شدید فعلی وجود دارد به گونه­ای که 62 درصد صفات به‌عنوان فعل هم استفاده می­شده است. با این حال، بنا بر ادعای این دو پژوهشگر در مورد حس شنوایی فارغ از نوع پیکره، بسامد بیشتر بازنمایی فعل نسبت به دو مقوله دیگر مشاهده می­شود. در داده های این پژوهش هم که شامل فرهنگ سخن می‌شد، این ادعا صادق بود. فرهنگ سخن در تحقیقات مربوط به زبان‌شناسی شناختی، زبان‌شناسی فرهنگی و زبان‌شناسی حسی به‌عنوان منابع معتبر داده، بسیار به کار گرفته شده‌اند، اما طبیعتاً در این تحقیق اگر امکان بررسی تمام فرهنگ‌های فارسی وجود داشت، نتایج قابل‌اتکاتری به دست می‌آمد. همچنین، افزون بر فرهنگ‌ها، در صورت در دسترس بودن پیکره­ای در فضای مجازی از واژه های حسی هم حجم داده­ها بالا می­رفت و نتایج موثق­تر و تعمیم­پذیرتر می‌شد. بنابراین، در وهلۀ اول تهیه پیکره­هایی برای واژه­های حسی پیشنهاد می­شود و پس از آن، توصیه می­شود در پژوهشهای آتی از پیکره یا حداقل حجم نمونه بیشتری استفاده شود.


[1]. Levinson, S. C., & Majid, A.

[2]. ineffability

[3]. Strik Lievers, F.

[4]. Winter, B.

[5] .meaning expansion

[6]. Ullmann, S.

[7]. Williams, J.

[8]. Viberg, Å.

[9]. sensory linguistics

[10]. Winter, B.

[11]. Aristotelian senses

[12].  hierarchy of senses

[13]. Speed, L. J.

[14]. sensorimotor

[15]. biological- neurological

[16]. primary auditory cortex

[17]. temporal lobe

[18]. being early or late

[19]. entities

[20]. parietal lobe

[21]. parts of speech

[22]. syntactic categories

[23]. grammatical classes

[24]. word classes

[25]. lexical categories

[26]. base

[27]. stress

[28]. Rosh, E.

[29]. prototype

[30]. peripheral

[31]. synesthesia

[32]. source & domain

[33]. cognitive-cultural

[34]. Bagli, M.

[35]. Average Perceptual Strength

[36]. Lynott, D., & Connell, L.

[37]. dynamic

[38]. spatial-temporal

[39]. vocal cords

[40]. database

[41] . در پژوهش‌های مذکور، نگارندگان طبق تحقیق لینوت و کانل (2009) از لیکرت پنج‌گزینه­ای برای تشخیص میزان تعلق صفات حسی به حواس مختلف استفاده کرده‌اند. نتایج آن پژوهش‌ها در خصوص صفات حسی در پژوهش حاضر قابل‌استفاده بوده است. در مورد افعال و اسامی، پژوهشگر نخست افعال و اسامی حسی را استخراج و به دو حس انتساب داده است و پژوهشگر دوم هم، به‌طور جداگانه با توجه به روش اتخاذ‌شده در دو پژوهش مذکور، آن افعال و اسامی را به دو حس نسبت داده است. خوانندگان می‌توانند برای دریافت جزئیات بیشتر به آن دو اثر مراجعه کنند.

[42]. data base

[43]. token count

[44]. Lyons, J.

[45]. Murphy, M. L.

[46]. Gärdenfors, P.

[47]. bias

References
Afrashi, A., & Joolaee, K. (2020). Synesthesia in Persian: A cognitive corpus-based approach. Advances in Cognitive Sciences, 22(4), 114–123. http://doi.org/10.30514/icss.22.4.114 [In Persian]
Anvari, H. (2002). Farhang-e bozorg-e Sokhan [The Great Sokhan Dictionary] (8 vols.). Sokhan. [In Persian]
Bagli, M. (2021). Tastes we live by: The linguistic conceptualisation of taste in English. De Gruyter Mouton. https://doi.org/10.1515/9783110630404
Croft, W. (2003). Typology and universals (2nd ed.). Cambridge University Press.
Gärdenfors, P. (2014). The geometry of meaning: Semantics based on conceptual spaces. MIT Press.
Guyton, A. (2008). Medical physiology (H. Sepehri, Trans.) (3rd ed.). Andisheh Rafi. [In Persian]
Haeri Rouhani, S. A. (2003). Physiology of the nervous system and endocrine glands (5th ed.). SAMT. [In Persian]
Karimi, T., Allami Mehmandoosti, Z., & Mobasheri, M. (2013). Analysis of the sense of taste in Molavi’s works. Journal of Mystical Literature, 5(9), 205-230. https://doi.org/10.22051/jml.2014.131 [In Persian]
Khodapanahi, M. K. (2004). Physiological psychology (2nd ed.). SAMT. [In Persian]
Levinson, S. C., & Majid, A. (2014). Differential ineffability and the senses. Mind & Language, 29(4), 407-427.
Lynott, D. & Connell, L. (2013). Modality exclusivity norms for 400 nouns: The relationship between perceptual experience and surface word form. Behavior Research Methods, 45(2), 516-526. https://doi.org/10.3758/s13428-012-0267-0
Lynott, D., & Connell, L. (2009). Modality exclusivity norms for 423 object properties. Behavior Research Methods, 41(2), 558–564. https://doi.org/10.3758/BRM.41.2.558
Lyons, J. (1977). Semantics. Cambridge University Press.
Majid, A. (2015). Cultural factors shape olfactory language. Trends in Cognitive Sciences, 19(11), 629-630.
Murphy, M. L. (2010). Lexical meaning. Cambridge University Press.
Rosch, E. (1999). Principles of categorization. In E. Margolis & S. Laurence (Eds.), Concepts: Core readings (pp. 189–206). MIT Press.
Sharifi, S., & Sabouri, N. B. (2023b). Investigating the average perceptual strength of the five senses in Persian language. Language Related Research. https://doi.org/10.48311/lrr.2025.7187 [In Persian]
Sharifi, S., & Sabouri, N. B. (2023a). The relationship between the frequency and distribution of sensory adjectives and the hierarchy of average perceptual strength in contemporary Persian realistic and surrealistic short stories. Journal of Researches in Linguistics, 15(1), 101-118. https://doi.org/10.22108/jrl.2023.137755.1752 [In Persian]
Sharifi, S., & Yazdanmehr, M. J. (2022). A comparative study of conceptualizations and linguistic encodings of the sense of smell in contemporary Persian and Russian from the perspective of cultural cognitive linguistics. Language-related Research, 12(68), 655–689. https://doi.org/10.52547/LRR.13.2.21 [In Persian]
Shelton, J., & Kumar, G. (2010) Comparison between auditory and visual simple reaction times. Neuroscience and Medicine, 1, 30-32. https://doi.org/10.4236/nm.2010.11004
Speed, L. J., & Majid, A. (2019). Grounding language in the neglected senses of touch, taste, and smell. Cognitive Neuropsychology, 37(5–6), 363–392. https://doi.org/10.1080/02643294.2019.1623188
Strik Lievers, F. (2015). Synaesthesia: A corpus-based study of cross-modal directionality. Functions of Language, 22(1), 69-95.
Ullmann, S. (1959 [1957]). The principles of semantics (2nd ed.). Jackson, Son & Co.
Viberg, Å. (1983). The verbs of perception: a typological study. Linguistics, 21(1), 123–162. https://doi.org/10.1515/ling.1983.21.1.123
Williams, J. (1976). Synaesthetic adjectives: A possible law of semantic change. Language. 52(2), 461-478.
Winter, B. (2016). Taste and smell words form an affectively loaded and emotionally flexible part of the English lexicon. Language, Cognition and Neuroscience, 31(8), 975-988. https://doi.org/10.1080/23273798.2016.1193619
Winter, B. (2019). Sensory linguistics: Language, perception, and metaphor. John Benjamins Publishing Company.
Winter, B., & Strik Lievers, F. (2018). Sensory language across lexical categories. Lingua, 204, 45-61. https://doi.org/10.1016/j.lingua.2017.11.002
Language Science Studies
Volume 13, Issue 23
September 2026
Pages 99-117