حروف اضافة var و manəstən در زبان گیلکی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 تهران، دانشگاه علامه طباطبائی، گروه زبانشناسی

2 عضو هیأت علمی گروه زبانشناسی دانشگاه علامه طباطبایی

چکیده

در زبان گیلکی، حروف اضافة vir / var، varǰa و biǰa به معنی « نزد، نزدیک، کنار» به کار می‌روند و افزون بر مفهوم مکان، بر همراهی نیز دلالت دارند. نظیر این کارکرد را در گونة فارسی گفتاری، حرف اضافة «ور» در ساخت «ورِ دست کسی بودن» بر عهده دارد. حرف اضافة manəstən نیز برای دلالت بر شباهت و همانندی به‌کار می‌رود. در این مقاله، معنی اولیة var و manəstən، روند تحولات معنایی و دستوری‌شدگی آنها با استفاده از داده‌های زبان اوستایی و فارسی میانه بررسی و رابطة آن با varǰa و biǰa معلوم می‌گردد. برای روشن‌شدن مطلب، گاه از داده‌های زبان فارسی نیز استفاده می‌شود. vir / var صورتی از varah به معنی «سینه» در زبان اوستایی است که به صورت war در زبان فارسی میانه به کار رفته است. این واژه از طریق مجاز معنی «کنار، سمت، سو» حاصل کرده و برای اشاره به فضای اطراف انسان که تحت مالکیت و نظارت اوست، به‌کاررفته است. سپس، با حرف اضافة ǰa / ǰe به معنی «از» ادغام شده و حروف اضافة virǰa و biǰa از آن پدید آمده-اند. manəstən نیز مصدر به معنی «شباهت داشتن، همانند بودن» است که در ساخت گروه اسمی بدل به حرف اضافه شده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Var and manəstən Adpositions in Gilaki language

نویسندگان [English]

  • Elahe Hoseyni Matak 1
  • Ehsan Changizi 2
1 Allameh Tabataba'i, linguistics department
2 Linguistic department, Allameh tabataba'i
چکیده [English]

In Gilaki language, propositions like, "var / vir, virja, bija" are used to transfer the meaning "near, beside, with, by side of ...". These propositions, in addition to concept "place", also signify the concept of accompaniment. This paper is an attempt to investigate the core meaning of var, its semantic changes and the process of its grammaticalization using the data from Avestan and Middle Persian. Var's relationship with virja and bija is also disccussed. Gilaki language's data is provided by Rastorgueva et al (2012) and some local poems. Var in Gilaki, is derived from varah in Avestan and war in Middle Persian (= chest). As the result of metonymic use of language, this word has got some meanings like "beside, with, by the side of …". By passing time, it has been used to point out the space around human, which is under his control. It is shown that this proposition is merged with the preposition ja / je and the result is the formation of the preposition virja. Since the core meaning of "var" signifies the human body and in categorical metaphor's model, human bodies associated with object-person category, these propositions also include the semantic feature of accompaniment. Also, the infinitive "manestan"(to resemble), have changed into proposition in the noun phrase constructions.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Gilaki
  • grammaticalization
  • adposition
  • VaR
  • manəstən