نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشگاه علاه طباطبائی

2 گروه زبانشناسی، دانشکده ادبیات فارسی و زبانهای خارجی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران

3 استاد زبان و فرهنگهای باستانی دانشگاه علامه طباطبایی تهران، ایران

چکیده

همخوان/k/ در ساخت مضارع برخی فعل‌های فارسی باستان و بعضی صورت‌های غیرِفعلی آن، در بافت /V_[a, e]/ به آواهای[ʧ] و [z] تبدیل شده‌است و در ساخت ماضی همان افعال در بافت /V_[t]/، به آوای [x] تغییر کرده‌است. مقالة حاضر به بررسی پایه‌های صوت‌شناختی این تضعیف درزمانی در قالب واج‌شناسی آزمایشگاهی می‌پردازد. به منظور بازسازی بافت آوایی این تغییرات تاریخی، صورت‌هایی از فارسی امروز که دارای بافت‌های فوق هستند، توسط دو گویشور مرد فارسی معیار دو بار تکرار شدند. تحلیل‌ صوت‌شناختی نمونه‌ها که به‌وسیلة نرم‌افزار پرت نسخة ۵۳۶۳ ضبط شدند و نتایج آزمون تی نمونه‌های مستقل نشان‌دادند که پیشین‌بودن و تکیه‌بر‌بودن واکه‌های [á, é] دلیل پیشین‌شدگی[k] و دمیدگی و قرارگیری آن در بافت میان‌واکه‌ای، انگیز‌ة انسایشی‌/ سایشی‌شدگی آن است. در این بافت، ویژگی‌های صوت‌شناختی انسدادی پیشین‌ [c] و انسایشی [ʧ] به یکدیگر و در مواردی، به سایشی‌ [ʃ] و حتی [s] شبیهند. [c] در بافت /V_t/ نیز، ویژگی‌های آوایی سایشی را نشان ‌می‌دهد و در برخی پارامترها، به [x] نزدیک است. بنابراین، [c] در این بافت‌ها، مستعد تبدیل و تعبیر به آواهای انسایشی/ سایشی است.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

/k/ lenition in Persian history: a Laboratory Phonology view

نویسندگان [English]

  • Fahimeh Khodaverdi 1
  • Golnaz Modarresi Ghavami 2
  • Mojtaba Monshizadeh 3

1 Allameh Tabataba'i University ,Tehran . Iran

2 Department of Linguistics, Faculty of Persian Literature and Foreign Languages, Allameh Tabatab'i University, Tehran, Iran

3 Associate professor of Allameh Tabataba'i University ,Tehran . Iran

چکیده [English]

This article accounts for the acoustic grounds of the diachronic lenition of Old Persian /k/ to [ʧ] and [z] in certain verbal (present tense) and nonverbal forms and to [x] in the past tense of the same verbs, in /V‌‌__ [a, e]/ and /V__[t]/ contexts respectively. In order to replicate the phonetic context of these diachronic changes within the framework of laboratory phonology, present day Persian forms containing the same phonetic contexts were uttered twice by two male speakers of Persian and recorded and analyzed using the Praat software (version 5363). The results of the acoustic analysis of the recorded samples and Independent-Samples t-test indicated that [k] shows a high degree of fronting within the context of the stressed vowels [á, é]. At the same time, aspiration in intervocalic position motivates the spirantization/affrication of this consonant. Intervocalic fronted [c] and [ʧ] are acoustically similar to each other as well as to [ʃ] and [s]. The consonants [c] and [x] have certain common acoustic characteristics when they appear before [t]. Therefore, [c] is prone to be weakened and interpreted as a fricative/affricate in such contexts.

کلیدواژه‌ها [English]

  • diachronic lenition
  • velar stop
  • Laboratory Phonology
  • Historical Phonology
  • Persian Language