صوری‌سازی روابط مفهومی در سطح جمله از منظر زبانشناسی ریاضی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

کارشناسی ارشد زبان‌شناسی همگانی دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران

چکیده

پژوهش حاضر درصدد بررسی امکان ارایة برگردان صوری برای روابط مفهومی در سطح جمله است و این مهم را با به‏کارگیری منطق ریاضی به ویژه منطق محمول‏ها در محدودة نمونه‏های کارآمد برای زبان فارسی انجام می‏دهد. به این ترتیب که ابتدا روابط مفهومی در سطح جمله که شامل «استلزام معنایی»، «تضاد معنایی»، «استنتاج» و «پیش‏انگاری» است، معرفی می‏شود و سپس، به‌وسیلۀ ابزارهای صوری منطق‏دانان و به ویژه منطق محمول‏ها برای هر کدام از قاعده‏ها برگردان صوری به­دست داده می‏شود. در گام بعد، تبعیت هر رابطة مفهومی از برگردان صوری متناظر با آن نشان داده می‏شود و در پایان کارآیی هر قاعده با مثال‏هایی از زبان فارسی ارزیابی می‏شود. لازم به ذکر است که به­نظر نگارنده، رابطة مفهومی «هم‏معنایی» را نمی‏توان صوری‏سازی کرد. آن هم به یک دلیل عمده و آن این است که اساساً نمی‏توان هیچ دو جمله‏ای را در معنی‏شناسی زبانی «هم‏معنی» فرض کرد و بر این باور بود که می‏توان به شکلی صوری ساخت گزاره‏ای دو جمله را به دست داد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Formalizing Sense Relations in Sentence Level from Logical Point of View: A Study of Mathematical Linguistics

نویسنده [English]

  • Maryam Ramezankhani
 M.A. in Linguistics, Allameh Tabataba’i University, Tehran, Iran;
چکیده [English]

The present paper studies the possibility of translating “sense relations” in the level of sentences into formal expressions. In so doing, it applies the mathematical logic, especially the logic of propositions within the constraints of sufficient Farsi examples. That is, firstly, a definition for each relation in sentence level is presented. Secondly, using the tools of propositional logic, a formal translation for each relation is offered. Then, each of the proposed relation is shown to be in accordance with its corresponding sense relation; finally, the efficiency of the formal expression is tested by examples from Farsi. The sense relations discussed are as follows: entailment, contradiction, inference, and presupposition. The author concluded that the sense relation of “synonymy” is, basically, impossible to be translated into formal expression since there are no two sentences in any language that can be considered “synonymous”. Thus, no formal translation can be proposed for “synonymy” in the sentence level.

کلیدواژه‌ها [English]

  • formalizing
  • sense relations
  • mathematical logic
  • propositional logic
  • sense relations in sentence level

اردشیر، محمد. (1383). منطق ریاضی. تهران: هرمس، چاپ اول.

اژه‌ای، محمدعلی. (1381). مبانی منطق. تهران: سمت، چاپ سوم.

حاتمی، پریسا. (1389). بررسی ساختارهای پیش‏انگاره‌ای در زبان فارسی معیار. رسالۀ کارشناسی ارشد زبان‏شناسی همگانی. تهران: دانشگاه علامه طباطبایی.

حسینی جعفرآبادی، مینا. (1382). بررسی «از پیش‏انگاری» از دو منظر زبان‏شناسی و منطقی. رسالۀ کارشناسی ارشد زبان‏شناسی همگانی. تهران: دانشگاه علامه طباطبائی.

خندان، علی‌اصغر. (1379). منطق کاربردی. تهران: سمت.

خوانساری، محمد. (1379). منطق صوری. دو جلد. تهران: آگاه.

رمضانخانی، مریم. (1392). صوری‌سازی روابط مفهومی از منظر زبان‏شناسی ریاضی. پایان‏نامة کارشناسی ارشد زبان‏شناسی همگانی. تهران: دانشگاه علامه طباطبائی.

صفوی، کورش. (1380). منطق در زبان‏شناسی. تهران: پژوهشگاه هنر و فرهنگ اسلامی.

صفوی، کورش. (1390). درآمدی بر معنی‌شناسی. تهران: سوره مهر، چاپ چهارم.

موحد، ضیاء. (1368). درآمدی به منطق جدید. تهران: انتشارات علمی، چاپ اول.

موحد، ضیاء. (1381). منطق موجهات. تهران: هرمس.

موحد ضیاء. (1374). واژگان توصیفی منطق ( انگلیسی به فارسی). تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.

نبوی، لطف‏الله. (1377). مبانی منطق جدید. تهران: سمت.

Cann, R. )1993(. Formal  Semantics, an Introduction. Cambridge: University Press.

Crystal, D. )2012(.  A Dictionary of Linguistics and Phonetics. Sixth Edition. Blackwell Publishing.

Landman, F. )1991(. Structures for Semantics. Dordrecht, Boston and London: Kluwer Academic Publishers.

Lycan, W. G. )2008(. Philosophy and Language, a Contemporary Introduction. Second Edition. Routledge.

Lyons, J. )1977(. Semantics. Volume 1. Cambridge: Cambridge University Press.

Lyons, J. )1995(. Linguistic Semantics, an Introduction. Cambridge: University Press.

Matthews, P. H. )2007(. Oxford Concise Dictionary of Semantics. Second Edition. Oxford: Oxford University Press.

Partee, B. H. )2004(. Compositionality and Semantics, Explorations in Semantics (Selected Papers). Blackwell Publishing.

Portner, P. H. )2005(. ‘What Is Meaning?’ Fundamentals of Formal Semantics. Blackwell Publishing.

Saeed, J. I. )2009(. Semantics. Third Edition. Wiley-Blackwell.