بررسی پیدایش فعل وجهی «رسیدن» در فارسی از منظر دستوری‌شدگی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه فرهنگ و زبانهای باستانی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

2 گروه زبانشناسی، دانشکده ادبیات فارسی و زبانهای خارجی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران

چکیده

چکیده
در این پژوهش، کارکردهای وجهی فعل "رسیدن" در فارسی و نحوۀ پیدایش این کارکردها از منظر دستوری‌شدگی مورد بررسی قرار گرفته است. به این منظور، نویسندگان پس از مروری بر پیشینۀ تحقیقات انجام‌شده در حوزۀ وجهیت، به‌ویژه دستوری‌شدگیِ وجهیت در زبان فارسی، به رویکردهای نظری موجود در دو حوزۀ وجهیت و دستوری‌شدگی پرداخته‌اند و سپس، با ارائۀ شواهد متعدد از دوره‌های مختلف زبان فارسی، تحولات درزمانی رخ‌داده در گذر از فارسی باستان به فارسی میانه، فارسی دری و فارسی امروز را مورد تحلیل قرار داده‌اند. تحلیل شواهد نشان می‌دهد که در فارسی دری، "رسیدن" در بافت‌هایی خاص، پس از بسط استعاری و با پیشرفت در مسیر دستوری‌شدگی، در صیغۀ سوم شخص مفرد مضارع، به‌عنوان ابزاری برای بازنمایی وجهیت‌های پویا، سزاواری یا اجازه‌ای مورد استفاده قرار می‌گیرد. از طرف دیگر، اگرچه در فارسیِ امروز این کاربرد به‌تدریج کنار گذاشته شده، اما فعل "رسیدن"، از طریق دیگری برای بازنمایی وجهیت پویا به کار می‌رود.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

On the emergence of the modal verb "residan" in Persian from the perspective of grammaticalization

نویسندگان [English]

  • Mahmoud Jafari Dehaghi 1
  • Mojtaba Monshizadeh 2
  • Fahimeh Tasalli Bakhsh 1
1 Department of Ancient Culture and Languages (ACL), Faculty of Literature and Humanities, University of Tehran, Tehran, Iran
2 Department of linguistics, Faculty of Persian Literature and Foreign Languages, Allameh Tabataba'i University, Tehran, Iran
چکیده [English]

In this article, modal functions of the verb "residan" (to arrive) and the emergence of such modal characteristics are being discussed from the perspective of grammaticalization. To achieve this goal, it is necessary to make a review on former studies on the subject of modality – more specifically, grammaticalization of modality – in Persian, followed by a description of theoretical approaches toward the concepts of modality and grammaticalization. The authors have gathered data from different periods of Persian language to study the diachronic changes the verb “residan” has faced since the early stages of Old Persian to Middle Persian, New Persian and recent usages in Modern Persian. Analysis of data shows that in some specific contexts in New Persian, the verb “residan” was grammaticalized to represent dynamic, deserving, and permissive modality after undergoing changes such as metaphorical extension. On the other hand, in recent usages in Modern Persian, “residan” has survived, through a different path, as a means to represent dynamic modality.

کلیدواژه‌ها [English]

  • residan
  • Modality
  • grammaticalization
  • Persian language