زبانشناسی
سعید لبافان؛ محمد دبیرمقدم
چکیده
هدف اصلی از نگارش این مقاله، به دست دادن توصیفی از نظام مطابقۀ زبان خانیکی بر پایۀ دادههای تجربی میباشد. این گونۀ زبانی متعلق به شاخۀ غربی جنوبی زبانهای ایرانی است. این زبان مانند بسیاری از دیگر زبانهای بومی ایران، در خطر نابودی است. این زبان در روستای «خانیک»، که گویشوران آن را «خونک» [xunek] تلفظ میکنند، گفتوگو ...
بیشتر
هدف اصلی از نگارش این مقاله، به دست دادن توصیفی از نظام مطابقۀ زبان خانیکی بر پایۀ دادههای تجربی میباشد. این گونۀ زبانی متعلق به شاخۀ غربی جنوبی زبانهای ایرانی است. این زبان مانند بسیاری از دیگر زبانهای بومی ایران، در خطر نابودی است. این زبان در روستای «خانیک»، که گویشوران آن را «خونک» [xunek] تلفظ میکنند، گفتوگو میشود. در این مقاله، توصیف الگوهای نظام مطابقه بر مبنای نظامهای پنجگانه کامری (1978) صورت میگیرد. در تحلیلهای ارائه شده بر روی دادههای این زبان، مشخص خواهد شد که به لحاظ مطابقه، نظام انطباق دوگانه در این زبان دستوری شده است که حساس به مؤلفههای «زمان»، «نمود»، «شخص»، و «ویژگی معنایی فاعل» است. بدین ترتیب که در جملات دارای افعال «+ حال»، چه افعال لازم و چه افعال متعدی، نظام مطابقه ’فاعلی-مفعولی‘ است و در جملات دارای افعال «+ گذشته»، «+کامل»، «+سوم شخص مفرد»، و «+روانشناختی»، چه افعال لازم و چه افعال متعدی، نظام مطابقه غیر’فاعلی-مفعولی‘ است. در نظام ’فاعلی-مفعولی‘، فاعل همواره به صورت پسوند تصریفی مطابقه در فعل صورتبندی میشود و در نظام غیر’فاعلی-مفعولی‘، که واژهبستهای غیرفاعلی، وظیفۀ مطابقه را به عهده دارند، شاهد ردۀ ’خنثی‘ هستیم.
زبانشناسی
رضامراد صحرایی؛ حسین بازوبندی؛ حامد مولایی کوهبنانی
چکیده
در راستای تقویت گونۀ علمی زبان فارسی، واژهگزینی در برابر اصطلاحات علمی زبانهای خارجی و شناخت دقیق سازوکارهای واژهسازی در این گونۀ علمی و ظرفیتهای آن از اهمیت قابل ملاحظهای برخوردار است. در مورد فرایندهای واژهسازی واژههای مصوب فرهنگستان زبان و ادب فارسی پژوهشهای آماری و پیکرهبنیاد اندکی انجام شده است. در این میان، ...
بیشتر
در راستای تقویت گونۀ علمی زبان فارسی، واژهگزینی در برابر اصطلاحات علمی زبانهای خارجی و شناخت دقیق سازوکارهای واژهسازی در این گونۀ علمی و ظرفیتهای آن از اهمیت قابل ملاحظهای برخوردار است. در مورد فرایندهای واژهسازی واژههای مصوب فرهنگستان زبان و ادب فارسی پژوهشهای آماری و پیکرهبنیاد اندکی انجام شده است. در این میان، یکی از حوزههایی که تاکنون به طور جامع به آن پرداخته نشده، حوزه حمل و نقل در سطح چهار حوزۀ اصلی آن است. از این رو، پژوهش حاضر، با روش توصیفیتحلیلی به بررسی مقابلهای فرایندهای واژهسازی واژههای مصوب فرهنگستان و معادل انگلیسی آنها در حوزههای حمل و نقل درونشهری-جادهای، دریایی، ریلی و هوایی در هشت دفتر اول، شامل 2929 واژه فارسی و 2929 واژه انگلیسی (جمعاً 5858 واژه) میپردازد. نتایج نشان میدهد فرایندهای واژهسازی غالب در واژههای فرهنگستان به ترتیب درصد عبارتند از ترکیب (77/11%)، ترکیب-اشتقاق (69/6%) و اشتقاق (06/4%). همچنین، کمتر از یک درصد از کل پیکره با استفاده از دیگر فرایندهای واژهسازی یعنی کوتهنویسی، ترخیم (و کوتاهسازی)، آمیزهسازی و تکرار ساخته شدهاند. علاوه بر این، 36/73% از دادهها حاصل ساخت نحوی و14/3% نیز حاصل هیچگونه فرایند واژهسازی نیستند و به صورت واژههایی بسیط به کار رفتهاند. در مقابل، فرایندهای واژهسازی غالب معادلهای انگلیسی به ترتیب عبارتند از ترکیب-اشتقاق (56/39%)، ترکیب (57/32%) و اشتقاق (87/5%)؛ کمتر از 5 درصد از واژههای انگلیسی نیز به ترتیب بسامد با استفاده از فرایندهای کوتهنویسی، ترخیم و آمیزهسازی ساخته شدهاند. بعلاوه، در زبان انگلیسی 03/10% از دادهها به صورت ساخت نحوی تولید شده و 2/7% از واژهها، بسیط هستند.
زبانشناسی
زهرا تهوری
چکیده
کتابها و مواد آموزشی در آموزش زبان خارجی از اهمیت زیادی برخوردار هستند و چارچوبی مطابق با برنامه درسی را برای مدرسان فراهم میآورند. از آنجایی که مدرسان آموزش زبان هنگام انتخاب با منابع بیشماری روبرو میگردند، میبایست به ارزیابی نظاممند آنها بپردازند تا بتوانند در مورد مناسبترین کتاب درسی با توجه به نیازهای زبانآموزان ...
بیشتر
کتابها و مواد آموزشی در آموزش زبان خارجی از اهمیت زیادی برخوردار هستند و چارچوبی مطابق با برنامه درسی را برای مدرسان فراهم میآورند. از آنجایی که مدرسان آموزش زبان هنگام انتخاب با منابع بیشماری روبرو میگردند، میبایست به ارزیابی نظاممند آنها بپردازند تا بتوانند در مورد مناسبترین کتاب درسی با توجه به نیازهای زبانآموزان خود تصمیم بگیرند. آنچه در این مسئله قابل توجه است این است که امروزه با گسترش آموزش زبان فارسی به غیرفارسیزبانان تعداد مخاطبان و علاقمندان برای یادگیری زبان فارسی روبه افزایش است، کتابها و منابع آموزشی متعددی در جهت نیل به این هدف ارائه شده است؛ بنابراین ارزیابی منابع آموزشی زبان فارسی نیز، به مدرسان آموزش زبان فارسی در انتخاب صحیح و مناسب مواد آموزشی کمک فراوانی مینماید. در همین راستا پژوهش حاضر کوشید تا به ارزیابی مجموعه آموزشی فارسی بیاموزیم( ذوالفقاری و همکاران، 1381) با استفاده از بازبینه ارزیابی کتاب موکاندان و نیمهچی سالم(2015) از منظر مدرسان آموزش زبان فارسی به غیرفارسیزبانان بپردازد. 19 مدرس با توجه به این بازبینه به ارزیابی مجموعه آموزشی "فارسی بیاموزیم"پرداختند و با 5 مدرس مصاحبهای نیمه ساختاریافته به عمل آمد. نتایج این مطالعه نشان داد این مجموعه آموزشی با وجود اینکه در بسیاری از مراکز آموزش زبان فارسی هم اکنون در حال تدریس است و به لحاظ محتوای آموزشی از دیدگاه مدرسان در سطح نسبتا خوب ارزیابی میگردد، با نقصها و محدودیتهایی نیز مواجه است که نگارنده این پژوهش، پیشنهادهایی برای بهبود کیفیت ظاهری و محتوایی این مجموعه ارائه مینمایند.
زبانشناسی
مهسا صادقی
چکیده
استعارهها در نظام ذهن و شناخت انسان دارای جایگاه و اهمیتی بسیار اساسیاند و از همان ابتدای شیوع ویروس کرونا (کووید-19) تا به امروز، نقش بارزی در مفهومسازی این بیماری و موضوعات و مسائل مرتبط با آن ایفا کردهاند. هدف پژوهش حاضر بررسی مفهومسازیهای استعاری کرونا در عناوین خبری رسانههای فارسیزبان داخلی است. دادههای پژوهش مشتمل ...
بیشتر
استعارهها در نظام ذهن و شناخت انسان دارای جایگاه و اهمیتی بسیار اساسیاند و از همان ابتدای شیوع ویروس کرونا (کووید-19) تا به امروز، نقش بارزی در مفهومسازی این بیماری و موضوعات و مسائل مرتبط با آن ایفا کردهاند. هدف پژوهش حاضر بررسی مفهومسازیهای استعاری کرونا در عناوین خبری رسانههای فارسیزبان داخلی است. دادههای پژوهش مشتمل بر 220 عبارت استعاری در تیترهای خبری استخراجشده از پایگاههای اینترنتی خبرگزاریهای فارسیزبان شامل فارس، ایسنا، تسنیم و مهر است. تحلیل دادهها در چارچوب دو نظریۀ استعارۀ مفهومی (لیکاف ، 1987، 1993؛ لیکاف و جانسون ، 1980، 1999) و نظریۀ طرحوارههای تصوری (جانسون، 1987؛ لیکاف، 1987) انجام شده است. نتایج پژوهش نشان میدهد که استعارههای بهکاررفته برای مفهومسازی کرونا را میتوان به دو دستۀ عمده تقسیم کرد: استعارههای مبتنی بر طرحوارههای تصوری و استعارههای جدا از طرحوارههای تصوری. در شکلگیری استعارههای دستۀ اول طرحوارۀ نیرو نقش عمدهای را ایفا میکند و میتواند به صورت طرحوارۀ جنگ، نیروهای طبیعت و فوتبال زیربنای مفهومسازیهای استعاری قرار گیرد. در شکلگیری استعارههای دستۀ دوم حوزههای مبدأ انسان و حیوانات (بهصورت انسانپنداری و جاندارپنداری) و همچنین حوزههایی از قبیل آتش، سایه و وسیلۀ نقلیه نقش اصلی را ایفا میکنند.
زبانشناسی
مسعود قیومی؛ شایان محسنی خرمی؛ آتنا بخشی زاده گشتی
چکیده
گویششناسی از دیرباز مورد توجه پژوهشگران بودهاست و هدف اصلی آن این بودهاست که بتوان با ردهبندی گویشها و تهیه اطلس گویشها، رابطه زبانشناختی و پراکندگی جغرافیایی گویشها را مشخص نمود. همچنین در این حوزۀ پژوهشی میتوان با ذخیره و سازماندهی دادههای گویشی، از این نوع دادهها در فعالیتهایی چون یافتن تشابه بین گویشها، ...
بیشتر
گویششناسی از دیرباز مورد توجه پژوهشگران بودهاست و هدف اصلی آن این بودهاست که بتوان با ردهبندی گویشها و تهیه اطلس گویشها، رابطه زبانشناختی و پراکندگی جغرافیایی گویشها را مشخص نمود. همچنین در این حوزۀ پژوهشی میتوان با ذخیره و سازماندهی دادههای گویشی، از این نوع دادهها در فعالیتهایی چون یافتن تشابه بین گویشها، ترسیم مرزهای همگویی در نقشۀ جغرافیایی و مانند آن استفاده نمود . نکتۀ قابل توجه دادههای این نوع مطالعات این است که عمدتاً از متن پیوسته استفاده نشده و اغلب به پرسشنامههای محدود متشکل از چند واژه یا جمله کلیدی بسنده شدهاست .یکی دیگر از جنبههای کاربردی دیگر، تهیۀ مدل زبانی آماری و استفاده از آن در پردازشهای الگوریتمی گویشی و نشانهگذاری خودکار این دادهها است. در این پژوهش میکوشیم ضمن تهیۀ یک پیکرۀ گویشی از متن پیوسته، به تهیۀ مدل برچسبگذاری خودکار در دو سطح بنواژه و مقولۀ دستوری واژه گویش گیلکی دست یابیم. ازآنجاکه دادۀ آموزش برچسبخورده برای ساخت مدل زبانی گویش گیلکی موجود نیست، پیکرۀ بهدستآمده را بهصورت دستی برچسبگذاری کرده و سپس به تهیۀ مدل زبانی اقدام میکنیم. برای نشاندادن کیفیت مدل زبانی تهیهشده، دادههای موجود را به دو دسته آموزش و آزمون تقسیم کرده و با استفاده از روش ارزیابی متقاطع 5تایی، به ارزیابی مدل میپردازیم. براساس نتایج عملی حاصل از مدل پردازشی، کاراییهای میانگین مدلهای تهیهشده برای گویش گیلکی در بنواژهسازی و برچسبدهی مقولات دستوری، بهترتیب، 91/20 و 90/79 درصد است.
زبانشناسی
زهرا حاجیعلی؛ فروغ کاظمی؛ مریم ایرجی
چکیده
قوله همریختی در زبان فارسی از دیدگاه ردهشناسی زبان، همواره از اهمیت ویژهای برخوردار است. پژوهش حاضر در زمینه همریختی جانشینی به چندمعنایی نحوی حرف اضافه «از» در ضربالمثلهای فارسی پرداخته و در پی یافتن پاسخ به این پرسشهاست که براساس ردهشناسی زبان، چگونه میتوان چندمعنایی نحوی در همریختی جانشینی را در ضربالمثلهای ...
بیشتر
قوله همریختی در زبان فارسی از دیدگاه ردهشناسی زبان، همواره از اهمیت ویژهای برخوردار است. پژوهش حاضر در زمینه همریختی جانشینی به چندمعنایی نحوی حرف اضافه «از» در ضربالمثلهای فارسی پرداخته و در پی یافتن پاسخ به این پرسشهاست که براساس ردهشناسی زبان، چگونه میتوان چندمعنایی نحوی در همریختی جانشینی را در ضربالمثلهای فارسی تبیینکرد و از این منظر، دو اصل تصویرگونگی و اقتصاد در خصوص حرف اضافه «از»چگونه به هم پیوند میخورند؟ این حرف اضافه، نخست به لحاظ تطابق صورت-معنا از منظر اصل همریختی مورد مطالعه قرارگرفته و سپس در ارتباط با اصل اقتصاد بررسی شدهاست. دادهها ضربالمثلهای دارایِ این حرف اضافه است که از میان همه ضربالمثلهای موجود در کتاب ضربالمثلهای معروف ایرانی (با1700 ضربالمثل) به شیوهی کتابخانهای جمعآوری و تحلیل گردیدهاست. نتایج حاکی از آناست که حرف اضافه «از» دارای گستره معانی پیوستهای شامل «سبب و علت»، «آغاز مکانی»، «آغاز زمانی»، «مبدأ و مسیر»، «مبدا و خاستگاه»، «عامل (ابزاری)» و «عامل (فاعلی)» است. باتوجه به کلیدواژه اصلی موجود در چندمعنایی (معناهای مرتبط)، شواهد برگرفته از ضربالمثلهای مورد بررسی، با بازنمایی این معناهای مرتبط بر وجود تصویرگونگی بین صورت و معنا مهر تایید میزند. حرف اضافه «از» ارتباط صورت-معنا را به گونهای تبیینمیکند که هم تصویرگونه و هم اقتصادی است. لذا تعامل دو اصل اقتصاد و تصویرگونگی بهصورت همریختی جانشینی به بازنمایی «حرف اضافه چندمعنا از» در ضربالمثلهای فارسی انجامید که میتواند راهگشای انجام پژوهشهای مشابه آتی باشد. نتایج پژوهش حاضر برای ردهشناسان، زبانشناسان، پژوهشگران زبانوادبیات فارسی و مدرسان زبان درخور توجهاست.
زبانشناسی
طاهره خوشدل؛ محمدامین ناصح
چکیده
کودکان کمشنوا در پردازش واجی کلمات مشکلاتی دارند که مانع یادگیری مهارت خواندن و نوشتن آنها می-شود. عدم رشد کافیِ آگاهی واجی به دلیل فقدان توانایی کودکان کمشنوا در درک کامل تمایزات آوایی می-باشد. در این مطالعه اثربخشی برنامه آوایی بر عملکرد آگاهی واجشناختی و مهارت خواندن دانشآموزان کم-شنوای کاشت حلزون بررسی شد. پژوهش حاضر از ...
بیشتر
کودکان کمشنوا در پردازش واجی کلمات مشکلاتی دارند که مانع یادگیری مهارت خواندن و نوشتن آنها می-شود. عدم رشد کافیِ آگاهی واجی به دلیل فقدان توانایی کودکان کمشنوا در درک کامل تمایزات آوایی می-باشد. در این مطالعه اثربخشی برنامه آوایی بر عملکرد آگاهی واجشناختی و مهارت خواندن دانشآموزان کم-شنوای کاشت حلزون بررسی شد. پژوهش حاضر از نوع طرح تکآزمودنی A-B با دوره پیگیری یک ماهه بود. جامعه آماری پژوهش، دانشآموزان کمشنوای کاشت حلزون مدارس ابتدایی شهر بیرجند بودند که از میان آنها چهار نفر دانشآموز پایه دوم ابتدایی به عنوان نمونه انتخاب گردیدند. از طریق آزمون آگاهی واجشناختی سلیمانی و دستجردی (1389) و آزمون خواندن «نما» ارزیابیهای سه مرحلهای در پیش از مداخله، مداخله و دوره پیگیری یکماهه انجام شد. مداخله از طریق آموزش برنامۀ 13 جلسهای بود که به صورت انفرادی برای آزمودنیها صورت گرفت. تعیین اثربخشی برنامه آموزشی مطابق روشهای تحلیل پژوهش تکآزمودنی از طریق توصیفی و محاسبه درصد بهبودی در هر آزمودنی در مقاطع چندگانه خط پایه بود. یافتهها حاکی از رشد نمرات آزمودنیها در مرحله مداخله بود و در مرحله پیگیری نیز ثبات مداخله حفظ شده بود. بر این اساس نتیجه این پژوهش، اثربخشی مثبت ارائه آموزههای آوایی بر مهارت خواندن و آگاهی واجشناختی دانشآموزان کاشت حلزون بود که درمانگران با مشاوره زبانشناسان میتوانند در برنامههای آموزشی و توانبخشی افراد کمشنوا مورد استفاده قرار دهند. تحقیقات آتیِ مشترک با حضور زبانشناسان و درمانگران حوزه کمشنوا جهت ساخت و هنجاریابی آزمونهای ارزیابی مهارتهای مختلف زبانی، خواندن و ویژگیهای زبرزنجیری کمشنوایان و تدوین برنامههای آموزشی مورد توصیه است.
زبانشناسی
موسی عبداللهی؛ محمد جمالزاد
چکیده
در این مقاله تلاش شده است تا آموزش زبان فارسی در موسسات آموزشی روسیه مورد بررسی قرار گیرد. هدف از این بررسی شناخت اشتباهات پربسامد در میان زبان آموزان روس به منظور رفع آن است. پژوهش حاضر نشان میدهد تداخل زبانی در یادگیری زبان فارسی نزد دانشجویان روس زبان بسیار تاثیرگذار است. خطاهای آوایی، نوشتاری و گفتاری زیادی وجود دارد که ناشی از ...
بیشتر
در این مقاله تلاش شده است تا آموزش زبان فارسی در موسسات آموزشی روسیه مورد بررسی قرار گیرد. هدف از این بررسی شناخت اشتباهات پربسامد در میان زبان آموزان روس به منظور رفع آن است. پژوهش حاضر نشان میدهد تداخل زبانی در یادگیری زبان فارسی نزد دانشجویان روس زبان بسیار تاثیرگذار است. خطاهای آوایی، نوشتاری و گفتاری زیادی وجود دارد که ناشی از تداخل مبانی دستوری و آواشناسی زبان فارسی و روسی است. البته این تداخل بیشتر حوزه های آواشناسی، نگارش و دستور زبان را تحت تاثیر قرار میدهد. شناخت مقولههای دستوری، نوشتاری و آواشناسی زبان فارسی که دانشجویان روسی را دچار مشکل میکند، میتواند در تسهیل امر آموزش راهگشا باشد. رفع این دشواریها، مستلزم درک موانع پیش رو است. برای جمع آوری داده از پرسشنامه، مصاحبه شفاهی و ضبط صدا استفاده شده است. همچنین در بررسی کتابهای آموزشی مورد استفاده مشخص شد، این منابع نیاز به بازنگری جدی دارند.
زبانشناسی
ندا حقیقی صابر؛ ماندانا نوربخش؛ آزیتا عباسی؛ مهدیه کرمی
چکیده
مسئلۀ اصلی در پژوهش حاضر، یافتن نواحی فعال مغز هنگام پردازش شنیداری انواع ساختواژی اسم در فارسی و بررسی تأثیر وند جمع (ـها/ـان) در این فرایند بود. این پژوهش در صدد پاسخ به این پرسشها بود: هنگام پردازش شنیداری اسمهای بسیط و غیربسیط (مشتق و مرکب) زبان فارسی کدام نواحی مغز فعال میشود؟ وجود یا عدم وجود وندهای تصریفی جمع (ـها/ـان) چه ...
بیشتر
مسئلۀ اصلی در پژوهش حاضر، یافتن نواحی فعال مغز هنگام پردازش شنیداری انواع ساختواژی اسم در فارسی و بررسی تأثیر وند جمع (ـها/ـان) در این فرایند بود. این پژوهش در صدد پاسخ به این پرسشها بود: هنگام پردازش شنیداری اسمهای بسیط و غیربسیط (مشتق و مرکب) زبان فارسی کدام نواحی مغز فعال میشود؟ وجود یا عدم وجود وندهای تصریفی جمع (ـها/ـان) چه تغییری در نواحی فعالشده ایجاد میکند؟ در پاسخ به این پرسشها، یک تکلیف ششبلوکی برای استفاده در دستگاه تصویربرداری تشدید مغناطیسی عملکردی (fMRI) طراحی شد. هر بلوک شامل 20 ثانیه محرک شنیداری و پنج ثانیه استراحت بود. توزیع کلمات هدف در هر بلوک تصادفی بود وکلمات با ترتیبی یکسان برای 20 شرکتکننده پخش شد. در تصاویر ساختاری از توالی سهبعدی T1MPRAGE و در تصاویر عملکردی از تصویربرداری اکوصفحهای (EPI) استفاده شد. تحلیل براساس GLM و SLA با مدل GLA انجام شد. نتایج نشان داد نواحی فعال در اسم بسیط به نواحی حرکتی، در اسم مشتق به نواحی پردازش زبانی پیچیده و در اسم مرکب به نواحی پردازشی احساسی و شناختی پیوند میخورد. پردازش دادههای مربوط به اسمهای مشتق و مرکب در مناطق وسیعی از مغز دیده میشود و نهتنها بخشهای مربوط به زبان که بخش های مربوط به حافظه مانند امیگدال و هیپوکامپ را نیز دربرمیگیرد. همچنین در این پژوهش مشخص میشود که وجود وند تصریفی جمع در کنار اسم در فارسی موجب گسترش دامنۀ فعالسازی و افزایش شدت آن میشود. این تغییر در نواحی مربوط به پردازش زبانی و شناختی شدیدتر است.
زبانشناسی
ماندانا نوربخش
چکیده
در این پژوهش اثر تکیه به عنوان یک عامل نوایی و همچنین اثر بافت آوایی به عنوان یک عامل زنجیری بر میزان زمان آغاز واک (ویاُتی) همخوانهای انسدادی دهانی و انسایشی زبان فارسی /b, p, d, t, ɟ, c, ɢ, ʤ, ʧ/ بررسی شده است. بدین منظور ویاُتی این همخوانها در 9 بافت آوایی متفاوت و دو موقعیت تکیهبر و بدون تکیه در 135 واژۀ فارسی مورد مطالعه قرار گرفت. ...
بیشتر
در این پژوهش اثر تکیه به عنوان یک عامل نوایی و همچنین اثر بافت آوایی به عنوان یک عامل زنجیری بر میزان زمان آغاز واک (ویاُتی) همخوانهای انسدادی دهانی و انسایشی زبان فارسی /b, p, d, t, ɟ, c, ɢ, ʤ, ʧ/ بررسی شده است. بدین منظور ویاُتی این همخوانها در 9 بافت آوایی متفاوت و دو موقعیت تکیهبر و بدون تکیه در 135 واژۀ فارسی مورد مطالعه قرار گرفت. بافتهای آوایی مورد بررسی عبارت بودند از آغازین، میانواکهای، پس از سایشی بیواک، پس از سایشی واکدار، پس از انسدادی بیواک، پس از انسدادی واکدار، پس از همخوان /ɹ/ و پیش از همخوان /ɹ/. دادهها توسط 12 گویشور فارسی معیار در محیط آزمایشگاهی ضبط شده و توسط نرم افزار پرات تحلیل شدند. تحلیل آماری نتایج با استفاده از نرمافزار R انجام شده است. نتایج پژوهش نقش موثر بافت آوایی در تغییرات نظاممند مقادیر ویاُتی را نشان میدهند. همچنین نتایج پژوهش نشان داد تکیه در میزان ویاُتی انسدادیها و انسایشی واکدار تأثیر معنیداری نداشت اما برای انسدادیها و انسایشی بیواک میتوان تکیه را نیز از جمله عوامل تاثیر گذار در نظر گرفت. نتایج نشان داد در این مورد ویاُتی هجاهای بدون تکیه کوتاهتر از هجاهای تکیهبر تولید شدهاند. در مواردی که هر دو عامل مورد بررسی تأثیرگذار بودهاند تحلیل آماری نشان داد تاثیر تکیه در مقایسه با بافت آوایی بسیار کمتر است.
زبانشناسی
راحله گندمکار؛ امید پهلوان نشان
چکیده
استعاره در چارچوب نظریۀ استعارۀ مفهومی، سازوکاری بنیادین در تفکر و ادراک انسان تلقی میشود که از طریق آن مفاهیم انتزاعی، ازجمله بیماری، بهواسطۀ مفاهیم ملموستر فهمپذیر میگردند. اچآیوی/ایدز نیز بهعنوان پدیدهای پیچیده با ابعاد زیستی و اجتماعی-فرهنگی، پدیدهای انتزاعی است که درک عمومی آن بهطور معناداری از زبان استعاری ...
بیشتر
استعاره در چارچوب نظریۀ استعارۀ مفهومی، سازوکاری بنیادین در تفکر و ادراک انسان تلقی میشود که از طریق آن مفاهیم انتزاعی، ازجمله بیماری، بهواسطۀ مفاهیم ملموستر فهمپذیر میگردند. اچآیوی/ایدز نیز بهعنوان پدیدهای پیچیده با ابعاد زیستی و اجتماعی-فرهنگی، پدیدهای انتزاعی است که درک عمومی آن بهطور معناداری از زبان استعاری تأثیر میپذیرد. این پژوهش با رویکرد معناشناسی شناختی و در چارچوب زبانشناسی شناختی، به تحلیل استعارههای مفهومی مرتبط با اچآیوی/ایدز در گفتمان رسانهای فارسیزبان پرداخته است. دادهها شامل ۲۷۰۰ عبارت استعاری برگرفته از روزنامههای جامجم و همشهری (۱۳۸۵-۱۴۰۲) است. تحلیل کیفی دادهها با بهرهگیری از نظریۀ «استعارۀ مفهومی» لیکاف و جانسون (1980)، دیدگاه کووچش (2005) و رویکرد انتقادی سانتاگ نسبت به استعارههای بیماری (1989) انجام شد. یافتهها نشان میدهد این بیماری عمدتاً از رهگذر استعارههای هستیشناختی مفهومسازی شده و این دسته با فراوانی ۷۴٪ (۱۹۸۷ مورد)، بیشترین بسامد را در میان انواع سهگانه استعارههای مفهومی داشتهاند. همچنین، شش کلاناستعاره با حوزههای مبدأ «انسان»، «شیء»، «ویژگی»، «نیرو»، «پدیده» و «موجود افسانهای» شناسایی شدند که کلاناستعارۀ «پدیده» با فراوانی ۴۵.۹۳٪ (۱۲۴۰ مورد) در صدر قرار دارد. رسانههای فارسیزبان در بسیاری از موارد، تصاویری تهدیدآمیز از اچآیوی ارائه داده و در بازتولید کلیشههای منفی نقش پررنگی داشتهاند. بازنگری در زبان استعاری رسانهها میتواند در کاهش انگ اجتماعی، تقویت آگاهی عمومی و ارائه تصویری واقعبینانهتر مؤثر باشد.
زبانشناسی
صادق همتی
چکیده
ترکی قشقایی از زبانهای ترکی جنوبغربی (اُغوز) در ایران است که در نتیجه تماس شدید و طولانیمدت با فارسی دچار تغییراتی عمیق در همه سطوح زبانی شده است. این پژوهش به بررسی تغییراتی که در نتیجه این تماس در راهکارهای ترکیبکردن بندها در ساخت جملات مرکب ایجاد شده، پرداخته است. این تغییرات شامل تغییرات صورتگرفته در همپایهسازی بندها ...
بیشتر
ترکی قشقایی از زبانهای ترکی جنوبغربی (اُغوز) در ایران است که در نتیجه تماس شدید و طولانیمدت با فارسی دچار تغییراتی عمیق در همه سطوح زبانی شده است. این پژوهش به بررسی تغییراتی که در نتیجه این تماس در راهکارهای ترکیبکردن بندها در ساخت جملات مرکب ایجاد شده، پرداخته است. این تغییرات شامل تغییرات صورتگرفته در همپایهسازی بندها و همچنین راهکارهای ناهمپایهسازی در بندهای موصولی، متممی و قیدی میشود. در این پژوهش با بررسی و تحلیل پیکرهای نوشتاری متشکل از هفت کتاب داستان علاوه بر تعیین موارد تغییرات، سعی شده است تا با بررسی کمی آنها در پیکره، میزان گستردگی و پیشرفتشان نیز مشخص شود و نتایج تحقیقات پیشین در این زمینه هم مجدداً مورد ارزیابی قرار گیرد. چارچوب نظری مورد استفاده در این پژوهش مدل کپی رمز است که توسط لارس یوهانسون معرفی شده و در بسیاری از تحقیقات مرتبط با زبانشناسی تماس در زبانهای ترکی مورد استفاده قرار گرفته است.
زبانشناسی
مژده پارساکیا
چکیده
ساختهای شرطی عبارتهای زبانی هستند که در آن وقوع پدیده یا وضعیتی مشروط به وقوع پدیده یا وضعیتی دیگر است. این نوع ساخت با توجه به ویژگیهای معنایی خود از الگویهای ساختاری متفاوتی برخوردار است. این پژوهش بهمنظور تبیین چگونگی بازنمایی دو مقولۀ فعلی نمود و وجه و ارتباط میان آنها در ساختار شرطیهای زبان فارسی صورت گرفت. در پژوهش ...
بیشتر
ساختهای شرطی عبارتهای زبانی هستند که در آن وقوع پدیده یا وضعیتی مشروط به وقوع پدیده یا وضعیتی دیگر است. این نوع ساخت با توجه به ویژگیهای معنایی خود از الگویهای ساختاری متفاوتی برخوردار است. این پژوهش بهمنظور تبیین چگونگی بازنمایی دو مقولۀ فعلی نمود و وجه و ارتباط میان آنها در ساختار شرطیهای زبان فارسی صورت گرفت. در پژوهش حاضر، مؤلفههای نمود و وجه به ترتیب بر اساس رویکردهای کامری (1976) و پالمر (2001) و دسته بندی معنایی شرطیها نیز بر اساس رویکرد ردهشناسی جهان ممکن دکلرک و رید (2001) مورد بررسی قرار گرفت. پیکرۀ پژوهش شامل 540 ساخت شرطی و مستخرج از مجموع 5 اثر از داستاننویسان معاصر بود. تحلیل ساختهای شرطی زبان فارسی نشان داد که نمود دستوری در چنین ساختهایی غالباً در نقش ثانویه و کارکرد وجهی ظاهر میشود. همچنین در اغلب ساختهای شرطی به منظور بیان غیرواقعی بودن بند شرط از وجه التزامی استفاده میشود.
زبانشناسی
عنایت الرحمن مایار
چکیده
در این مقاله ساخت مجهول زبان پشتو به بررسی گرفته شده است، زبان پشتو دارای ساخت مجهول بوده، که از لحاظ ساختاری در بسیاری موارد با ساخت مجهول زبان فارسی مشابهت های دارند. در این مقاله ابتدا به شناخت و توضیحات ساخت مجهول از سوی دستور نویسان زبان پشتو و زبان شناسان پرداخته شده است. از آنجائیکه زبانهای جهان به گونه های مختلف ساخت مجهول را ...
بیشتر
در این مقاله ساخت مجهول زبان پشتو به بررسی گرفته شده است، زبان پشتو دارای ساخت مجهول بوده، که از لحاظ ساختاری در بسیاری موارد با ساخت مجهول زبان فارسی مشابهت های دارند. در این مقاله ابتدا به شناخت و توضیحات ساخت مجهول از سوی دستور نویسان زبان پشتو و زبان شناسان پرداخته شده است. از آنجائیکه زبانهای جهان به گونه های مختلف ساخت مجهول را می سازند که میتوان آن را به "مجهول تحلیلی" و "مجهول صرفی" تقسیم نمود. در زبان پشتو ساخت مجهول را با فعل کمکی مجهول ساز می سازند، که در نتیجه ساخت مجهول آن از نوع "مجهول تحلیلی" است. آلگوی رایج فعل کمکی مجهول ساز در زبان پشتو از کتگوری فعل های کمکی (بودن یا شدن) است. و همچنان فعل اصلی در فرایند تغییر از معلوم به مجهول به صورت صفت یا صفت مفعولی ظاهر می شود. فاعل جملۀ معلوم در گذر از معلوم به مجهول در بیشترین موارد حذف می شود، ولی میتوان آن را به عنوان یک (ترکیب اداتی) ذکر کرد، که دارای حالت نقش باخته خواهد بود. مفعول جملۀ معلوم در ساخت مجهول به جایگاه فاعل دستوری ارتقاء پیدا می کند، و فعل هم در روساخت به گونۀ لازم ظاهر می شود، که در مجهول غیرمبهم دارای صورت صفت مفعولی بوده، و در مجهول مبهم برای تخفیف و کوتاه سازی حذف می شود.
زبانشناسی
نورالرحمن ناصح
چکیده
چکیده
تمام زبانهای جهان ساخت مجهول دارند که درفرایند مجهولسازی به گونهای مختلف رفتار میکنند، نوعی ازساخت مجهول در زبانهای جهان به صورت تحلیلی است که زبانهای ایرانی معمولا از این روش برای ساخت مجهول استفاده میکنند. زبان پشهای که یکی اززبانهای ایرانی شرقی است، ساخت مجهول تحلیلی دارد. کینن و درایر(2007) فعلهای کمکی مجهول ...
بیشتر
چکیده
تمام زبانهای جهان ساخت مجهول دارند که درفرایند مجهولسازی به گونهای مختلف رفتار میکنند، نوعی ازساخت مجهول در زبانهای جهان به صورت تحلیلی است که زبانهای ایرانی معمولا از این روش برای ساخت مجهول استفاده میکنند. زبان پشهای که یکی اززبانهای ایرانی شرقی است، ساخت مجهول تحلیلی دارد. کینن و درایر(2007) فعلهای کمکی مجهول ساز را به چهار نوع تقسیم کرده اند. در این مقاله ساخت مجهول درزبان پشهای به گونهای ساختی و واژگانی مورد پژوهش قرارداده شده است. درزبان پشهای الگوی رایج مجهولسازی یا همون ساختی که در آن فعلهای کمکی /biʈʃæ/و bitek"شدن" هستند که اولی برای فاعل دستوری مونث ودومی برای فاعل دستوری مذکر مورد استفاده قرار میگیرند، هم چنان مفعول صریح میشود فاعل دستوری، فاعل معلوم میشود نقشباخته یا محذوف، فعل معلوم میشود صفت مفعولی. الگویهای دیگر مجهولسازی نیز در زبانپشهای وجود دارند، که در بخش دوم این مقاله تحت عنوان مجهول واژگانی و معنایی مورد برسی قرار گرفتهاند یعنی آن نوع ساخت مجهول که فرایند ساختی مجهول سازی در آن به گونهای منظم عمل نمیکند. کارکرد این مقاله بسیار واضح و گویا است، متن زبان پشهای آوانویسی شده مثالها به زبان فارسی نیز برگردان شدهاند تا درتحلیل دادهها مشکل ایجاد نگردد. در آوانگاری این پژوهش از الفبای آوایی بین المللی استفاه شده است.
زبانشناسی
عصمت الله میاخیل
چکیده
زبان پشتو از لحاظ ردهشناسی در زبانهای (فاعل _ مفعول_ فعل) یا (SOV) است. اینزبان از جمله زبانهای پساضافهای میباشد. اینزبان به ترتیب واژهبنیادی در بندهایمستقل، همپایه و وابسته(فاعل_ مفعول_ فعل) است. این زبان در کشورهای افغانستان و پاکستان حتی در هندوستان صحبت میشود. زبان رسمی و ملی افغانستان میباشد. اکثریت گویشوراناصلی ...
بیشتر
زبان پشتو از لحاظ ردهشناسی در زبانهای (فاعل _ مفعول_ فعل) یا (SOV) است. اینزبان از جمله زبانهای پساضافهای میباشد. اینزبان به ترتیب واژهبنیادی در بندهایمستقل، همپایه و وابسته(فاعل_ مفعول_ فعل) است. این زبان در کشورهای افغانستان و پاکستان حتی در هندوستان صحبت میشود. زبان رسمی و ملی افغانستان میباشد. اکثریت گویشوراناصلی کشورافغانستان پشتوزبان میباشد. زبان -پشتو از جمله زبانهای ایرانیشرقی است که در جملههای شرطی مثل دیگر زبانهایجهان، بندشرط در آن پیشاز جوابشرط ظاهر میشود. گاهی اوقات در صورتهای خاص و تاکیدی بندشرط میتواند بعد از جوابشرط هم بیاید. در زبان پشتو، آداتشرطی(kӘ) در اول جملۀ نخست و در جایگاه دوم جملۀ نخست و یا هم در اول جملۀ دوم میتواند بیاید. ساختِ جملههای شرطی که جملۀ مرکب است، در زبان پشتو جملهفرعی(بندشرط) معمولاً قبل از جمله یا بند اصلی میآید. طوریکه از نام آن معلوم می-شود هردوجمله توسط آداتِ شرطیه (kӘ) یکجا میشود. (kӘ) در اول جملهی فرعی میآید. همچنان گاهیاوقات همراه با (kӘ) در جملۀ شرطی آداتِ (no) و یا هم آدات(xo) میآید، ولی بیشتر در اول جملات برای شرط ظاهر میشود. در جملاتشرطی آدات(eČ) هم معنی (kӘ) را میتواند بدهد.
زبانشناسی
ماهرخ شجاعی
چکیده
پژوهش حاضر با هدف مطالعه و بررسی ساختمان فعل در گویش بهدینی محلتی یزد، به بررسی این گویش باقیمانده از گویشهای مرکزی ایران پرداخته است. دادههای این پژوهش به شیوه مطالعه میدانی جمع آوری شده و جهت استخراج دادههای گویشی، ابتدا چارچوب اصلی سوالات بر اساس «راهنمای گردآوری گویشها برای گنجینه گویشهای ایرانی» تهیه وسپس با استفاده ...
بیشتر
پژوهش حاضر با هدف مطالعه و بررسی ساختمان فعل در گویش بهدینی محلتی یزد، به بررسی این گویش باقیمانده از گویشهای مرکزی ایران پرداخته است. دادههای این پژوهش به شیوه مطالعه میدانی جمع آوری شده و جهت استخراج دادههای گویشی، ابتدا چارچوب اصلی سوالات بر اساس «راهنمای گردآوری گویشها برای گنجینه گویشهای ایرانی» تهیه وسپس با استفاده از شیوه مصاحبه نیمهساختیافته، به استخراج جملات در بافت طبیعی سخنگویان این گویش پرداخته شده است. پس از اتمام مصاحبهها و با پیاده سازی متن صحبتها، تمامی جملات ثبت شده از مصاحبه با گویشوران 21 تا 70 ساله، پیکره ای بالغ بر11500 واژه جمع آوری شده و مورد ارزیابی و تحلیل قرارگرفته و ساختمان فعلهای بکار رفته در جملات مستخرج، بررسی شده است. در این روش، انواع جملات برحسب زمانهای مختلف افعال دسته بندی و ساختار آنها توصیف گشته است. یافتههای حاصل از پژوهش، در کنار توصیف ساختمان فعل در انواع زمانهای مورد استفاده در این گویش، نشان دهنده بهره گیری از واژه بستهای ضمیری برای نمایش ویژگیهای خاص دستوری مانند تطابق شخص و شمار در این گویش است. همچنین مطالعه تفاوت رفتار افعال لازم و متعدی در صورتهای مختلف زمان گذشته در این گویش نشان دهنده وجود ساخت کنایی دوگانه حساس به زمان و متعدی بودن در گویش بهدینی محلتی یزد میباشد.
زبانشناسی
مصطفی برزگر
چکیده
چیستی زبان همواره از مهمترین موضوعات تاریخ علم و همچنین فلسفه بوده است. بسیاری قوة نطق را جزء خصایص اصلی انسان بودن میدانند، ازاینرو فراهمآوردن پاسخ علمی دقیق به این پرسش که چه چیزی ما را انسان میکند اهمیت فراوان دارد. عقیدة کلی بر این است که زبان ابزاری برای ارتباط است؛ اما شواهد قانعکنندهای وجود دارند که بهینگی محاسباتی ...
بیشتر
چیستی زبان همواره از مهمترین موضوعات تاریخ علم و همچنین فلسفه بوده است. بسیاری قوة نطق را جزء خصایص اصلی انسان بودن میدانند، ازاینرو فراهمآوردن پاسخ علمی دقیق به این پرسش که چه چیزی ما را انسان میکند اهمیت فراوان دارد. عقیدة کلی بر این است که زبان ابزاری برای ارتباط است؛ اما شواهد قانعکنندهای وجود دارند که بهینگی محاسباتی همواره بر بهینگی ارتباطی پیروز است و طراحی زبان آن را در ارجحیت قرار میدهد. در این پژوهش نشان داده میشود که ملاحظات ارتباطی در طراحی زبان دخیل نیستند و در عوض با ترسیم چارچوبی زیستی، کمینهگرا، و همچنین بررسی ساختهایی از فارسی (مانند فاصله خطی کمینه و فاصله ساختاری کمینه، شرط همجواری و جزیرهها، دلالتهای چندگانه، نظریه روگرفت حرکت و حرکت بند در مییابیم که زبان اساسأ وسیلهای درونی و در اختیار تفکر است و نحو، به منزلة قویترین پیشرانه قوة نطق، برای ارتباط فرگشت نیافته و ساختاری جز این دارد. در همین راستا، علیرغم اینکه باور رایج بر این است که زبان وسیلهای اساسأ ارتباطی است، یافتههای پژوهش حاضر نشان میدهند که در تمامی ساختهای تحلیلشده، بهینگی محاسباتی و فاصلة ساختاری کمینه همواره دست بالاتر را در طراحی زبان میگیرند. علاوه بر این، نتایج بهدستآمده با ملاحظات زیستی ـ فرگشتی موجود منطبقند و نشان میدهند پیدایش زبان/نحو امری ناگهانی بوده و طی یک جهش ژنتیکی رخ داده است. از این رو، میتوان ادعا کرد که فرگشت نحو دنبالة نظام ارتباطی حیوانات نیست و نمیتوان آن را محصول انتخاب طبیعی شمرد.
زبانشناسی
محمد دبیرمقدم؛ صدیقه خادمی؛ فرشته مؤمنی
چکیده
نقص در تولید متون و سخنانی که برای شنونده منسجم به نظر برسد بهعنوان یکی از ویژگیهای اصلی بیماران اسکیزوفرنی در نظر گرفته شده است. در این پژوهش، گفتمان گفتاری 11 بیمار مبتلا به اسکیزوفرنی و 11 فرد سالم با توجه به فرانقش تجربی در دستور نقشگرای نظامبنیاد هلیدی با هم مقایسه شد. گذرایی مفهومی بسیار مهم در فرانقش تجربی است که با فرایندهای ...
بیشتر
نقص در تولید متون و سخنانی که برای شنونده منسجم به نظر برسد بهعنوان یکی از ویژگیهای اصلی بیماران اسکیزوفرنی در نظر گرفته شده است. در این پژوهش، گفتمان گفتاری 11 بیمار مبتلا به اسکیزوفرنی و 11 فرد سالم با توجه به فرانقش تجربی در دستور نقشگرای نظامبنیاد هلیدی با هم مقایسه شد. گذرایی مفهومی بسیار مهم در فرانقش تجربی است که با فرایندهای موجود در گفتمان یعنی مادی، ذهنی، رابطهای، رفتاری، بیانی، وجودی قابل بررسی است. برای گردآوری دادهها وبررسی فرایندها از آزمون زبانپریشی فارسی، آزمون زبانپریشی وسترن، آزمون تشخیصی زبانپریشی بوستون، داستان Frog, where are you? و سؤالاتی نظیر «یکی از خاطرات خوب و بد خود را تعریف کنید، دربارۀ عید نوروز صحبت کنید و غیره» استفاده شد. سپس، دادهها با استفاده از نرمافزار SPSS تجزیه وتحلیل گردید. نتایج نشان دادند که در گفتمان بیماران اسکیزوفرنی و افراد سالم فرایند مادی، رابطهای، ذهنی، بیانی، وجودی و رفتاری بهترتیب بیشترین فراوانی را داشتند. همچنین، میان گفتمان هر دو گروه از نظر کاربرد شش فرایند تفاوت معنادار وجود داشت. در مورد متغیر جنسیت فقط کاربرد فرایند رابطهای میان زنان و مردان متفاوت بود. در مورد متغیر میزان تحصیلات فقط کاربرد دو فرایند بیانی و رابطهای در سطوح مختلف تحصیلی متفاوت بود. بنابر یافتههای این پژوهش، گفتمان بیماران مبتلا به اسکیزوفرنی ازنظر بافت موقعیتی و بافت فرهنگی با گفتمان افراد سالم تفاوت دارد و در گفتمان آنها معمولاً رابطۀ مشارک/فرایند/عنصر حاشیهای به شیوۀ بسیار خاصی ایجاد میشود که نشان میدهد واقعیت به شیوهای نامتعارف درک یا ساخته میشود.
زبانشناسی
فاطمه رسولی دانش
چکیده
محققان بسیاری به مسئله وجه و وجهنمایی در زبان فارسی توجه کردهاند، با این حال نقش بافت زبانی و فرازبانی در تعیین معنای وجه و وجهنمایی بسیار حائز اهمیت است. در این مقاله سعی بر آنست که وجه و وجهنمایی در بافت گفتمانی بررسی شود و عوامل زبانی و گفتمانی که باعث ایجاد معنای وجهی میشود بیان گردد. بدین منظور وجه و وجهنمایی در حدود ده ...
بیشتر
محققان بسیاری به مسئله وجه و وجهنمایی در زبان فارسی توجه کردهاند، با این حال نقش بافت زبانی و فرازبانی در تعیین معنای وجه و وجهنمایی بسیار حائز اهمیت است. در این مقاله سعی بر آنست که وجه و وجهنمایی در بافت گفتمانی بررسی شود و عوامل زبانی و گفتمانی که باعث ایجاد معنای وجهی میشود بیان گردد. بدین منظور وجه و وجهنمایی در حدود ده هزار جمله از کتابهای خانم گلی ترقی نویسنده معاصر ایرانی بررسی شد تا نقش بافت پارهگفتار در تعیین معنای عناصر وجهی مشخص شود. وجه و وجهنمایی انتقال منظور و نگرش گوینده در محتوای گزارهای پارهگفتار است. بر اساس این مقاله مشخص شد که اگرچه پایه وجهنمایی در ساختار واژگان-دستور زبان شکل میگیرد، اما آنچه اهمیت دارد بستر جمله و بافت کلی پارهگفتار است که معنای ساختهای وجهی را تعیین میکند و معنای ساختهای وجهی در تعامل بین لایههای معنایی مرتبط شکل میگیرد. کاربرد این پژوهش در نقد زبانشناختی و تحلیل متن بر اساس وجه و وجهنمایی است.
زبانشناسی
حسین رئیسی
چکیده
آرایه های ادبی ازجمله ابزارهای بلاغی پرکاربرد برای نوشتن تیترهای خبری جذاب هستند. با وجود این، درباره ی کاربرد این عناصر در یک بافت ورزشی پژوهش های اندکی انجام گرفته است. از همین رو، مقاله ی کنونی به بررسی پرکاربردترین آرایه های ادبی در تیترهای خبری روزنامه های ورزشی ایرانی پرداخته است. در این راستا، تعداد 185 تیتر دربرگیرنده ی آرایه ...
بیشتر
آرایه های ادبی ازجمله ابزارهای بلاغی پرکاربرد برای نوشتن تیترهای خبری جذاب هستند. با وجود این، درباره ی کاربرد این عناصر در یک بافت ورزشی پژوهش های اندکی انجام گرفته است. از همین رو، مقاله ی کنونی به بررسی پرکاربردترین آرایه های ادبی در تیترهای خبری روزنامه های ورزشی ایرانی پرداخته است. در این راستا، تعداد 185 تیتر دربرگیرنده ی آرایه های ادبی که در بازه ی زمانی سه ماهه ای از هشت روزنامه ی ورزشی برگرفته شده بودند، طبق انگاره ی لی (1994) دسته بندی شدند. بر اساس یافته های این مطالعه، دو آرایه ی ادبی تلمیح و ایهام روی هم رفته بیش از نیمی از مجموع آرایه ها را به خود اختصاص دادند. همچنین، آرایه های تشخیص، تضاد (متناقض نما)، تکرار و تضمین دارای کم ترین بسامد بودند. بررسی تیترها همچنین حاکی از آن بود که اگرچه کاربرد آرایه ها علاوه بر افزودن بُعد زیبایی شناختی به متن، موجب نزدیکی هر چه بیش تر زبان نوشتاری به زبان محاوره ای شده است، در عین حال، درک برخی دیگر از تیترها مستلزم دانش زمینه ی بالایی از جانب خوانندگان است.
زبانشناسی
راضیه قلی پور هفشجانی
چکیده
چکیده
مبانی نظری دستور نقشگرای نظام بنیاد بهعنوان نظریهای عام و پیکره بنیاد با جهتگیریهای نقشی و معنایی که تمرکزش بر متن و حیطه موردنظرش کاربرد زبان در بافت است، باید درباره همه زبانها و آثار زبانی صدق کند. در این دستور انواع تجربیات درونی و بیرونی ما در قالب فرایندها و بهواسطه فرانقش تجربی بیان میشوند که نمود دستوری ...
بیشتر
چکیده
مبانی نظری دستور نقشگرای نظام بنیاد بهعنوان نظریهای عام و پیکره بنیاد با جهتگیریهای نقشی و معنایی که تمرکزش بر متن و حیطه موردنظرش کاربرد زبان در بافت است، باید درباره همه زبانها و آثار زبانی صدق کند. در این دستور انواع تجربیات درونی و بیرونی ما در قالب فرایندها و بهواسطه فرانقش تجربی بیان میشوند که نمود دستوری آن در زبان از طریق نظام گذرایی است. ازاینرو، با بررسی و تعیین افعال و فرآیندها و میزان رخداد آنها در متون دراماتیک، میتوان از این سازوکار بهعنوان ابزاری برای تعبیر و تحلیل سبکی نمایشنامهها و همچنین بررسی نقش زبان در ساختار درام و آشکارسازی وجوه مختلف آن بهره جست. در پژوهش حاضر پنج نمایشنامه مطرح فارسی معاصر را بر اساس نظام گذرایی در این چارچوب موردبررسی قرارداده ایم و درصد و بسامد وقوع انواع فرایندها در هر نمایشنامه را بهعنوان شاخصی سبکی در نظر گرفته ایم که هم ویژگیهای ساختاری منحصر به متون دراماتیک را نمایان میکند و هم ویژگیهای سبکی هر نمایشنامه و نمایشنامهنویس را.
زبانشناسی
مسعود قیومی؛ لیلی نظامی
چکیده
توسعۀ فناوری اطلاعات و عجینشدن آن با زبان طبیعی سبب شدهاست درک و تولید محتوای زبانی بهصورت الگوریتمی میسر گردد. وجود گروههای پژوهشی مختلف و بهرهگیری آنان از دادهها و الگوریتمهای پردازشی مختلف سبب عدم مقایسهپذیری نتایج حاصل از عملکرد ابزارها شدهاست. برای رفع این کاستی در مقاله حاضر تلاش میشود یک پیکرۀ سنجه که منطبق ...
بیشتر
توسعۀ فناوری اطلاعات و عجینشدن آن با زبان طبیعی سبب شدهاست درک و تولید محتوای زبانی بهصورت الگوریتمی میسر گردد. وجود گروههای پژوهشی مختلف و بهرهگیری آنان از دادهها و الگوریتمهای پردازشی مختلف سبب عدم مقایسهپذیری نتایج حاصل از عملکرد ابزارها شدهاست. برای رفع این کاستی در مقاله حاضر تلاش میشود یک پیکرۀ سنجه که منطبق با دستور مصوب خط و زبان فارسی است تهیه شود و از این پیکره برای ارزیابی توانایی ابزارهای ویراستاری فارسی استفاده گردد.در انجام پژوهش حاضر، پساز بررسی دستور خط فارسی مصوب فرهنگستان زبان و ادب فارسی، اقواعد تعریفشده در دستور خط به هشت مقولۀ اصلی تقسیم میشود . سپس در دو ژانر علمی و خبری ، مجموعه دادهای درحدود ۹۸هزار واژه گردآوری شده و با دستور مصوب خط انطباق داده میشود. تعدادی از واژههای این داده براساس مقولات هشتگانه نشاندار شده و ارزیابی مدلها فقط به واژههای نشاندارشده محدود میشود. در پژوهش حاضر عملکرد شش ابزار ویراویراست، فارسییار، ویراستمن، پاکنویس، ویراستیار، ویراستیار و گاگول مقایسه میگردد. از مقایسه عملکرد ابزارها با داده معیار طلایی این نتیجه بهدست آمدهاست که ابزار پاکنویس با میانگین 74/07 درصد در دو ژانر علمی و خبری بالاترین کارایی و گاگول با میانگین 24/72 درصد پایینترین میزان عملکرد خود در ویراستاری فارسی منطبق با دستور مصوب خط فارسی بهدست آوردهاست. در انتها، عملکرد ابزارها در مقولات هشتگانه با یکدیگر مقایسه میگردد تا نقاط قوت و ضعف ابزارها مشخص شود.
زبانشناسی
سید حسین پیری؛ محمد دبیرمقدم؛ ویدا شقاقی؛ مجتبی منشی زاده
چکیده
زبان فارسی جزو زبانهای فعلپایانی است. بند در فارسی، مانند زبانهای دیگر، علاوهبر عناصر اصلی، عناصر غیراصلی نیز دارد که نبود آنها بند را غیردستوری نمیکند. در پژوهش حاضر، سعی شده است تا وضعیت جایگاه پسافعلی عناصر غیراصلی بند در سیاق محاورهای در پیکرة منتخب شامل رمانهای «مربای شیرین»، «دا»، «چراغها ...
بیشتر
زبان فارسی جزو زبانهای فعلپایانی است. بند در فارسی، مانند زبانهای دیگر، علاوهبر عناصر اصلی، عناصر غیراصلی نیز دارد که نبود آنها بند را غیردستوری نمیکند. در پژوهش حاضر، سعی شده است تا وضعیت جایگاه پسافعلی عناصر غیراصلی بند در سیاق محاورهای در پیکرة منتخب شامل رمانهای «مربای شیرین»، «دا»، «چراغها را من خاموش میکنم» و «خمره» مطالعه شود و به عوامل ناظر بر قرارگیری این عناصر در جایگاه قبل و بعد از فعل پرداخته شود. به این منظور، از تعداد کل 9105 بند در پیکره، تعداد 893 مورد جمعآوری گردید که عناصر غیراصلی در آنها به جایگاه پسافعلی مقلوب شده بودند. نتایج پژوهش حاضر نشان میدهد که در پیکرة مطالعهشده تنها افزودههای مکانی و مقصد در جایگاه پسافعلی قرارگرفتهاند و این جایگاه بهطور عمده جایگاه اطلاع مفروض و غیرتأکیدی است. همچنین، حذف پیشاضافه ویژگی جایگاه پسافعلی است که بیشتر همراه با افزودۀ مکانی مشاهده میشود. قرارگرفتن این افزودهها قبل و بعد از فعل در پیکره اتفاقی نیست و عواملی از قبیل نوع سیاق متن، نوع فعل، وجود یا نبود تأکید، تعداد افزودههای موجود در بند، تأکید بر عناصر دیگر بند، نوع بند و در نهایت، نوع افزودۀ مقصد و مکانی برآن ناظر است. علاوهبر این، عناصر اصلی بند در پیکرة مطالعهشده در جایگاه پسافعلی قرار گرفتهاند.
زبانشناسی
محمدمهدی زمانی؛ سمیه آقابابایی؛ نعمت الله ایران زاده
چکیده
با توجه به اهمیت آثار ادبی فارسی در مطالعات زبانشناختی، مطالعۀ آثار علمیای که برای معرفی یا نقد آثار ادبی فارسی برجسته تألیف شدهاند، قابلتوجه است. البته، این آثار علمی در موارد بسیاری بهسبب اشکال در کاربرد گونۀ علمی زبان فارسی از هدف خود، یعنی شناساندن آثار ادبی مهم، دور شدهاند. پژوهش حاضر به مطالعۀ کاربرد زبان علم ...
بیشتر
با توجه به اهمیت آثار ادبی فارسی در مطالعات زبانشناختی، مطالعۀ آثار علمیای که برای معرفی یا نقد آثار ادبی فارسی برجسته تألیف شدهاند، قابلتوجه است. البته، این آثار علمی در موارد بسیاری بهسبب اشکال در کاربرد گونۀ علمی زبان فارسی از هدف خود، یعنی شناساندن آثار ادبی مهم، دور شدهاند. پژوهش حاضر به مطالعۀ کاربرد زبان علم در آثاری از مؤید شیرازی، پورنامداریان، زرینکوب و خرمشاهی میپردازد که به عنوان کتاب سال جمهوری اسلامی در سالهای 1360 تا 1370 انتخاب شدند. این پژوهش بر آن است که به این پرسش پاسخ دهد که چه اشکالاتی در کاربرد زبان علم در پژوهشهای ادبی فارسی وجود دارد. بدین منظور، پژوهشگران با ترکیب جنبههایی از روش تحقیق کیفی و کمّی به استخراج اشکالات مختلف از خود این آثار میپردازند و گسترۀ این موارد را نشان میدهند. بررسی این آثار نشان میدهد که ویژگیهایی چون قاعدهکاهی معنایی، قاعدهکاهی زمانی، قاعدهکاهی سبکی، قاعدهافزایی، نقل از متون ادبی برای تقویت نقش ادبی زبان، تشبیه، کنایه، واژههای مبهم، حشو و داوری ارزشی در این آثار مشاهده میشود.
