وراثت و انگیختگی رابطه صورت و معنی در واژگان: نمونه هایی از واژه سازی زبان فارسی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشگاه اصفهان

چکیده

مفهوم وراثت پیش فرض یکی از مفاهیم اساسی مورد استفاده در رویکردهای شبکه ای است که دانش زبانی را متشکل از گره های ساختی در سطوح مختلف انتزاع و روابط سلسله مراتبی بین آنها در نظر می گیرند. بر اساس این ساز و کار مشخصات مربوط به هر ویژگی از گره بالاتر به گره پایین تر به ارث می رسد، مگر آنکه گره پایین تر خود دارای مشخصات دیگری برای آن ویژگی باشد. اهمیت چنین ساز و کاری به هنگام توصیف آن دسته از ساخت های زبانی مشخص می شود که با وجود داشتن نقاط مشترک دارای ویژگی های متفاوتی نیز هستند. به کمک وراثت پیش فرض می توان بدون از دست دادن تعمیم های کلی ناظر بر ساخت های مشابه، تمایزات آنها را نیز توجیه کرد و بدون نیاز به قائل شدن به موارد استثنا، مرتبط بودن چنین ساخت هایی را در شبکه زبانی نشان داد. نوشته حاضر با اتخاذ رویکرد صرف ساخت محور و تمرکز بر شیوه تعبیر مفهوم وراثت در این رویکرد تحت عنوان انگیختگی، در صدد تشریح نقش الگوهای واژه سازی در تولید و درک واژه های پیچیده ای برمی آید که لزوماً و در تمامی ویژگی‌های صوری و معنایی با الگوی مربوط به خود مطابقت ندارند. به این منظور نمونه هایی از سه الگوی واژه سازی «-زار»، «-ش» و «آمیز» در زبان فارسی بررسی می شوند و با استفاده از سه مفهوم طرح واره ساختی، وراثت پیش فرض و انگیختگی مدرج چگونگی امکان تولید نمونه های ظاهراً استثنا مرتبط با این الگوها توجیه می شود.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Inheritance and Motivation of Form and Meaning in Lexicon: Instantiations of Persian Word Formation Patterns

نویسنده [English]

  • Adel Rafiei
چکیده [English]

Default inheritance is one of the critical notions in network approaches to language which consider linguistic knowledge to be comprised of constructional nodes at different levels of abstraction and hierarchical relations among them. According to this notion properties are inherited from higher to lower nodes unless a lower node already has other specifications for a property. The importance of this mechanism becomes clear when describing a set of constructions which show some differences despite sharing common features. Using the notion of default inheritance enables us to keep the generalizations governing similar constructions and justify the differences among them at the same time. It also makes it possible to show the connectedness of such constructions in the language network without the need for labeling the slightly deviated instances as exceptional. Through the application of construction morphology and focusing on its interpretation of default inheritance known as motivation, the present paper tries to explain the role of word formation patterns in the production and understanding of complex words which do not necessarily correspond to their governing patterns regarding all their form-meaning specifications. To this end, instantiations of three Persian word formation patterns, «-zɑr», «-eʃ» and «ɑmiz», are investigated and the existence of apparently exceptional instances associated with these patterns is justified through the three concepts constructional schemas, default inheritance and gradient motivation.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Construction Morphology
  • Constructional schema
  • Default inheritance
  • Full entry theory
  • motivation